Rozmiar: 31342 bajtów

Menu:

Rozmiar: 90730 bajtów Unia Europejska
Rozmiar: 90730 bajtów Euro
Rozmiar: 90730 bajtów Historia UE
Rozmiar: 90730 bajtów Kraje członkowskie
Rozmiar: 90730 bajtów Kraje kandydujące
Rozmiar: 90730 bajtów Instytucje
Rozmiar: 90730 bajtów Traktat akcesyjny
Rozmiar: 90730 bajtów Księga gości
Rozmiar: 90730 bajtów Adresy
Rozmiar: 90730 bajtów Linki
Rozmiar: 90730 bajtów Słowniczek
Rozmiar: 90730 bajtów Chat
Rozmiar: 90730 bajtów Forum
Rozmiar: 90730 bajtów Info

Komentarze i zmiany

Nazwisko lub przydomek:
Adres email:
Twoja porada lub opinia:


Ankieta

Czy Polska powinna wejść
1 maja 2004 roku do
Unii Europejskiej?
Tak
Nie
Nie mam zdania


Wysłanie ankiety przeniesie cię na stronę z jej wynikami.

Rozmiar: 8701 bajtów

Traktat akcesyjny


Treść traktatu
Treść traktatu(ang.)

Warunki członkowstwa Polski w Unii Europejskiej


WARSZAWA, MARZEC 2003

Dokument przygotowany w oparciu o Raport "Rezultaty negocjacji o członkostwo Polski w Unii Europejskiej i wstępna ocena ich skutków gospodarczo-społecznych" ze stycznia 2003 r. Rządowego Centrum Studiów Strategicznych oraz "Raport na temat rezultatów negocjacji o członkostwo Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej" z 17 grudnia 2002 r.

Spis treści

WSTĘP

I.DROGA POLSKI DO CZŁONKOSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ

II.WYZWANIA SPOŁECZNO-GOSPODARCZE ZWIĄZANE Z CZŁONKOSTWEM POLSKI W UNII EUROPEJSKIEJ. OCENA WYNIKÓW NEGOCJACJI AKCESYJNYCH

Wpływ integracji z UE na tempo wzrostu gospodarczego
Wpływ integracji z UE na proces reform wewnętrznych
Integracja z UE jako czynnik sprzyjający wzrostowi poziomu inwestycji zagranicznych
Wpływ akcesji do UE na obroty w handlu zagranicznym

III.WYZWANIA DLA POLSKIEJ GOSPODARKI, WYNIKAJĄCE Z KONIECZNOśCI SPROSTANIA SIŁOM RYNKOWYM W UNII EUROPEJSKIEJ

IV.WYNIKI NEGOCJACJI AKCESYJNYCH DOTYCZĄCE ASPEKTÓW FINANSOWYCH

V.WYNIKI NEGOCJACJI W POSZCZEGÓLNYCH OBSZARACH NEGOCJACYJNYCH I ICH SKUTKI EKONOMICZNO-SPOŁECZNE

Swobodny przepływ towarów
Swobodny przepływ osób
Swoboda świadczenia usług
Swobodny przepływ kapitału
Prawo spółek
Polityka konkurencji
Rolnictwo
Rybołówstwo
Polityka transportowa
Podatki
Unia Gospodarcza i Walutowa (EMU)
Statystyka
Polityka społeczna i zatrudnienie
Energia
Polityka przemysłowa
Małe i średnie przedsiębiorstwa (MśP)
Nauka i badania
Edukacja, kształcenie i młodzież
Telekomunikacja i technologie informacyjne
Kultura i polityka audiowizualna
Polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych
środowisko
Ochrona konsumentów i zdrowia
Wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne
Unia celna
Stosunki zewnętrzne
Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa (WPZiB)
Kontrola finansowa
Finanse i budżet
Instytucje
Inne
WSTĘP

Zakończenie negocjacji o członkostwo Polski w UE jest ukoronowaniem wieloletniego wysiłku polskiego społeczeństwa na rzecz integracji Polski z Unią Europejską. Jest symbolem powrotu Polski do europejskich korzeni oraz zajęcia należnego jej miejsca wśród narodów Europy. Przystępując do Unii Europejskiej Polska zyskuje przede wszystkim znaczne wzmocnienie swej pozycji politycznej i gospodarczej oraz możliwość bezpośredniego wpływu na kształtowanie wspólnotowych polityk.

Osiągnięcie celu, jakim jest członkostwo w Unii Europejskiej, nie byłoby możliwe bez stworzenia naszemu krajowi korzystnego otoczenia zewnętrznego. Ułatwiła to w pierwszej kolejności silna wola polityczna po stronie państw członkowskich UE, dla których podobnie jak i dla Polski, idea rozszerzenia oznaczała przede wszystkim likwidację pojałtańskiego podziału Europy oraz powrotu do normalności na kontynencie, normalności niezbędnej dla zapewnienia Europie należnego miejsca na arenie międzynarodowej, stworzenia społeczeństwom dalszych perspektyw postępu gospodarczego oraz cywilizacyjnego rozwoju.

Dzięki przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej:

Polscy przedsiębiorcy uzyskują dobre warunki włączenia się do jednolitego rynku UE. Otrzymują szansę rozwoju i poprawy konkurencyjności. Duże znaczenie ma fakt, iż dzięki uzyskanym okresom przejściowym realizacja procesów dostosowawczych będzie wspomagana przez środki finansowe UE, udostępniane Polsce w ramach funduszy strukturalnych;

Polska gospodarka zostanie włączona do Jednolitego Rynku UE, co da jej nowe możliwości rozwoju, wzmocni procesy restrukturyzacji oraz racjonalizacji wykorzystania zasobów. Stwarza to także odatkowe, potencjalne możliwości wzrostu gospodarczego;

Znacznemu polepszeniu ulegnie bezpieczeństwo gospodarcze naszego kraju;

Uzyskamy pomoc strukturalną, która przyniesie istotny wzrost możliwości rozbudowy infrastruktury oraz likwidację wieloletnich zapóśnień rozwojowych na szczeblu regionalnym i lokalnym;

Poprawi się jakość i warunki życia Polaków, dzięki przejęciu przez Polskę unijnych standardów m.in. w dziedzinie ochrony środowiska, bezpieczeństwa żywności, polityki społecznej;

Negocjacje akcesyjne dotyczące rolnictwa przyniosły rezultaty, dzięki którym możliwe będzie dokonanie przekształceń strukturalnych w polskim rolnictwie. Bez zasilania ze środków UE polskie rolnictwo nie znalazłoby innych, znaczących śródeł rozwojowych. Negocjacje w tym obszarze przyniosły korzystniejsze dla Polski warunki, niż pierwotnie zakładała Unia, chociaż nie wszystkie nasze postulaty zostały przyjęte;

Dokona się postęp cywilizacyjny, m.in. dzięki udziałowi w polityce badawczo-rozwojowej UE, co zagwarantuje nieskrępowany dostęp do jej potencjału naukowego i edukacyjnego polskiemu społeczeństwu;

Nastąpi zbliżenie z innymi narodami Europy, możliwy będzie bezpośredni, nieskrępowany kontakt z różnorodnością kulturową Unii Europejskiej, co przyniesie lepsze zrozumienie innych narodów oraz da twórczy impuls dla rozwoju polskiej kultury;

Osiągnięte rezultaty negocjacyjne dają Polsce ogromne możliwości i rodzą wielkie nadzieje związane z członkostwem w Unii Europejskiej. Wykorzystanie perspektyw, jakie się przed naszym krajem otwierają, jest kolejnym zadaniem na drodze integracji europejskiej ale przede wszystkim zobowiązaniem, z którego będą nas rozliczać następne pokolenia.

Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej oraz proces dostosowawczy przed akcesją stwarza jednak szereg wyzwań, przed którymi stoi nasz kraj. Najważniejsze z nich to:

Konsekwentne i terminowe dostosowanie polskiego prawa do wymogów panujących w Unii Europejskiej;

Zagwarantowanie takich środków publicznych, które umożliwiłyby wchłonięcie pomocy strukturalnej (własny wkład finansowy);

Zwiększenie krajowych nakładów finansowych na najkosztowniejsze dziedziny życia społeczno-gospodarczego, objęte procesem dostosowawczym, w szczególności na ochronę środowiska i transport;

Poprawa konkurencyjności i elastyczności działania polskich przedsiębiorstw, aby mogły podjąć rywalizację na Jednolitym Rynku, a w szczególności intensyfikacja wsparcia instytucjonalnego dla małych i średnich firm;

Przyspieszenie modernizacji sektora rolno-spożywczego, w tym rozwijanie nowoczesnych form przedsiębiorczości na terenach wiejskich;

Przyspieszenie rozwoju mniej zamożnych regionów, jak również rozwój nowych sfer przemysłu i usług w regionach o charakterze monokulturowym;

Dostosowanie polskiej granicy wschodniej do roli granicy Unii Europejskiej, z zachowaniem intensyfikacji wymiany handlowej.

Niniejsza broszura koresponduje z treścią Traktatu Akcesyjnego, który zostanie podpisany przez przedstawicieli Polski podczas szczytu Unii Europejskiej 16 kwietnia 2003 r. w Atenach.



I. DROGA POLSKI DO CZŁONKOSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ

Przełom polityczny u progu lat dziewięćdziesiątych otworzył Polsce drogę do ustrojowej transformacji oraz podjęcia fundamentalnych zmian systemu gospodarczego i społecznego. Wiodącym wyznacznikiem dokonywanych przemian i przekształceń stała się integracja europejska i perspektywa członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Przyjęcie zasad gospodarki rynkowej i włączenie kraju do zachodnich struktur gospodarczych uznane zostało za najskuteczniejszą drogę do nadrobienia zapóśnień rozwojowych i technologicznych oraz jedną z najistotniejszych przesłanek trwałego wzrostu gospodarczego.

Integracja ze Wspólnotami Europejskimi wymagała podjęcia szeroko zakrojonych dostosowań, zarówno w sferze gospodarczej, jak i społecznej.

Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne z Europejską Wspólnotą Gospodarczą (EWG) już we wrześniu 1988 r., a 19 września 1989 r. podpisana została Umowa między Polską a Wspólnotami Europejskimi w sprawie handlu oraz współpracy handlowej i gospodarczej. Jednakże dopiero Układ Europejski z 16 grudnia 1991 r., ustanawiający stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, który zakładał przyszłe członkostwo Polski w WE, stanowił podstawę wszechstronnych dostosowań legislacyjnych, zmian gospodarczych i społecznych i uruchamiało ich proces.

W styczniu 1993 r. powstał rządowy "Program działań dostosowujących polską gospodarkę i system prawny do wymagań Układu Europejskiego".

Widząc w integracji narzędzie realizacji długookresowych celów rozwoju kraju, Polska złożyła wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej w kwietniu 1994 roku.

Priorytety i sekwencję działań w dostosowywaniu prawa państw kandydujących do prawa wspólnotowego wyznaczyła unijna Strategia Przedczłonkowska (grudzień 1994 r.) i tzw. Biała Księga w/s dostosowań do Jednolitego Rynku (czerwiec 1995 r.). Na podstawie jej oraz analiz dotyczących osiągniętego stopnia dostosowania prawa, Rząd opracował Harmonogram działań dostosowujących polski system prawny do zaleceń Białej Księgi Komisji Europejskiej w sprawie integracji z Jednolitym Rynkiem UE (lipiec 1997 rok). W 1997 r. Rząd przyjął również Narodową Strategię Integracji (NSI), a następnie Harmonogram działań implementacyjnych NSI, w których sformułowane zostały zadania wynikające z procesu dostosowawczego w okresie poprzedzającym negocjacje, w trakcie negocjacji, a także w pierwszej fazie członkostwa.

W lipcu 1997 r. Komisja Europejska przedstawiła Opinie (tzw. Avis) o wnioskach krajów stowarzyszonych z UE - w tym Polski - w sprawie członkostwa. Komisja najwyżej oceniła w postępach na drodze reform i wypełnianiu kryteriów członkostwa w UE przedstawionych przez Radę Europejską w Kopenhadze w 1993 r. Polskę i Węgry oraz zarekomendowała Radzie Europejskiej rozpoczęcie negocjacji w sprawie akcesji do UE z Cyprem, Estonią, Polską, Słowenią oraz Węgrami.

Rada Europejska na posiedzeniu w Luksemburgu w grudniu 1997 r. przyjęła wzmocnioną strategię przedakcesyjną, której celem było udzielanie państwom stowarzyszonym praktycznej i finansowej pomocy we wprowadzaniu reform koniecznych do uzyskania członkostwa w UE.

Elementem wzmocnionej strategii przedakcesyjnej był unijny program "Partnerstwo dla Członkostwa", zawierający priorytetową listę dostosowań krótko- i średniookresowych, corocznie aktualizowanych oraz ramy wsparcia finansowego w ich wdrażaniu. Służą temu nowe zasady funkcjonowania programu PHARE (a od roku 2000 również fundusze SAPARD i ISPA) oraz nowe struktury zarządzania pomocą finansową. W "Partnerstwie dla Członkostwa 2002-2003", przyjętym podczas szczytu UE w Laeken (grudzień 2001 r.), oprócz dotychczasowych instrumentów przewidziano następne, tj.: przedakcesyjną procedurę nadzoru fiskalnego (zastąpiła ocenę średniookresowych priorytetów polityki gospodarczej), plany rozwoju obszarów wiejskich oraz narodową strategię zatrudnienia.

Zadania wynikające z "Partnerstwa dla Członkostwa" Rząd RP realizował w oparciu o Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa Polski w UE (NPPC), przyjęty przez Radę Ministrów w czerwcu 1998 r. Program obejmował działania przewidziane na lata 1998-2002 i dotyczył najważniejszych elementów polityki integracyjnej Polski, w tym związanych z włączeniem do Jednolitego Rynku UE. NPPC traktowany był jako dokument otwarty, podlegający corocznym uzupełnieniom. Od 2000 roku struktura dokumentu odzwierciedlała zadania programowe zgodnie z obszarami prawa wspólnotowego wyodrębnionymi dla celów negocjacji akcesyjnych.

Podczas szczytu UE w Berlinie w marcu 1999 r. przyjęte zostały ramy czasowe i warunki budżetowe w sprawie rozszerzenia Unii o pierwszą grupę państw kandydujących. Nowa perspektywa finansowa zakładała gotowość Unii do przyjęcia nowych członków od 2002 r.

Oceny wypełniania kryteriów kopenhaskich dokonywała corocznie Komisja Europejska w tzw. Raportach Okresowych. W ubiegłoroczny Raporcie Okresowy z paśdzierniku 2002 r. KE określiła, które kraje spełniają kryteria członkostwa i tym samym znajdą się w pierwszej grupie państw przystępujących do Unii.

Polska rozpoczęła negocjacje akcesyjne 31 marca 1998 r. wraz z czterema innymi krajami z Europy środkowej i Wschodniej (tj. Czechami, Estonią, Słowenią, Węgrami) i Cyprem. W grudniu 1999 r. zakończona została procedura składania stanowisk negocjacyjnych. Rada Europejska w Helsinkach w grudniu 1999 r. wytyczyła "mapę drogową negocjacji" (Road map), zawierającą harmonogram zakładający ich zakończenie w roku 2002. Jednocześnie podjęta została decyzja o rozpoczęciu negocjacji akcesyjnych z kolejnymi sześcioma państwami kandydującymi, tj. Bułgarią, Litwą, Łotwą, Maltą, Słowacją i Rumunią (tzw. Grupa Helsińska).

Rozwiązania instytucjonalne przygotowujące UE do rozszerzenia zostały określone w Traktacie z Nicei, który został przyjęty w trakcie szczytu UE w Nicei w 2000 roku, a wszedł w życie 1 lutego 2003 r. po ratyfikacji przez wszystkie państwa członkowskie. Dalszych zmian instytucji dokona Konferencja Międzyrządowa, której zakończenie zaplanowano na 2004 rok.

W celu przyspieszenia dostosowania w zakresie przyjmowania i implementacji acquis communautaire Sejm RP zdecydował o przyjęciu szybkiej ścieżki legislacyjnej dla ustaw związanych z integracją. 15 listopada 2001 r. przyjęto Europejską Strategię Rządu RP, w której potwierdzono determinację do zakończenia rokowań z Unią Europejską w 2002 r. i uzyskania członkostwa w 2004 r.

Realizacja założeń kolejnych Strategii Rządu RP (przyjętych na okres prezydencji hiszpańskiej i duńskiej w UE) doprowadziła do zakończenia negocjacji akcesyjnych z UE na szczycie w Kopenhadze, 13 grudnia 2002 r.

Traktat Akcesyjny, określający warunki przystąpienia Polski (i pozostałych krajów przystępujących do UE) zostanie podpisany 16 kwietnia 2003 r. w Atenach. Następnie, zarówno w państwach przystępujących do UE, jak i państwach członkowskich, rozpoczną się procedury ratyfikacji Traktatu. Społeczeństwa większości państw przystępujących wypowiedzą się na temat warunków akcesji do UE w drodze referendów.

Traktat Akcesyjny jest umową międzynarodową, zawartą przez dotychczasowe kraje Unii Europejskiej z nowymi krajami członkowskimi. Zawiera on między innymi:


opis praw i obowiązków nowych członków UE;

zasady poszerzenia organów UE o przedstawicieli nowych państw i nowe zasady funkcjonowania tych organów;

szczegółową charakterystykę ustaleń zawartych w toku negocjacji członkowskich dotyczących poszczególnych dziedzin życia społeczno-gospodarczego;

wykaz aktów prawnych obejmujących nowe kraje członkowskie wraz ze zmianami, jakie zostaną wprowadzone do tych aktów w wyniku poszerzenia Unii;

wspólne deklaracje wszystkich "starych" i "nowych" państw UE dotyczące Jednej Europy oraz Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich;

wspólne deklaracje dotychczasowych państw członkowskich UE;

deklaracje Komisji Europejskiej;

deklaracje poszczególnych państw - nowych członków UE;

opis procedur decyzyjnych w okresie od podpisania traktatu do dnia rozszerzenia Unii.

Polska, oprócz kilku deklaracji dotyczących spraw gospodarczych, zapewniła sobie włączenie do traktatu deklaracji w sprawie moralności publicznej. Zgodnie z nią:

- Rząd Rzeczypospolitej Polskiej rozumie, że nic w postanowieniu Traktatu o Unii Europejskiej, Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską i postanowieniach traktatów zmieniających lub uzupełniających te traktaty nie stanowi dla państwa polskiego przeszkody w regulowaniu kwestii o znaczeniu moralnym, jak również tych odnoszących się do życia ludzkiego." Oznacza to, że sfera moralności publicznej będzie regulowana przez polskie prawo zgodnie z wolą obywateli Rzeczypospolitej.

Zgodnie z decyzjami Rady Europejskiej w Brukseli (24-25 paśdziernika 2002 r.), potwierdzonymi zapisami Traktatu Akcesyjnego, przystąpienie 10 nowych państw do UE nastąpi z dniem 1 maja 2004 r.



II.WYZWANIA SPOŁECZNO-GOSPODARCZE ZWIĄZANE Z CZŁONKOSTWEM POLSKI W UNII EUROPEJSKIEJ. OCENA WYNIKÓW NEGOCJACJI AKCESYJNYCH
Zakończenie negocjacji akcesyjnych w Kopenhadze w grudnia 2002 r., a tym samym otwarcie drogi do członkostwa w UE z dniem 1 maja 2004 r., ma wymiar historyczny. Stanowi szansę spełnienia dążeń Polaków do powrotu do Europy i poprawę poziomu ich życia. Jest wyrazem uznania dla politycznych i gospodarczych przemian w Polsce, dla demokracji i przestrzegania praw człowieka oraz funkcjonowania gospodarki rynkowej i zaawansowania przygotowań przedakcesyjnych .

Członkostwo w Unii Europejskiej zwiększa wiarygodność naszego kraju na arenie międzynarodowej, umacnia bezpieczeństwo i stabilność gospodarczą, stwarza nowe możliwości cywilizacyjno-rozwojowe. Pomoc ze strony UE i współpraca z jej krajami członkowskimi stwarza możliwości szybszego postępu gospodarczego, budowy konkurencyjnej gospodarki, zmniejszenia dystansu cywilizacyjnego w stosunku do krajów Unii, jak też wyrównania dysproporcji w poziomie życia między regionami kraju i między miastem a wsią. Bez członkostwa Polski w Unii szanse rozwoju kraju, w tym polskiej wsi, byłyby znacznie bardziej ograniczone. Równocześnie, w przypadku nieprzystąpienia do UE, zaczęłyby narastać dysproporcje rozwojowe między Polską a nowymi krajami członkowskimi, które korzystałyby ze zwiększonych funduszy pomocowych, do których Polska nie miałaby dostępu.

Rozszerzenie Unii Europejskiej leży zarówno w interesie obecnych, jak i przyszłych krajów członkowskich oraz ich obywateli, gdyż większa i silniejsza Unia będzie odgrywać większą rolę na arenie międzynarodowej, a także będzie czynnikiem umacniającym jej konkurencyjność. Jako członek Unii Europejskiej Polska ma także szansę na skuteczniejszą ochronę przed negatywnymi wpływami globalizacji, zwłaszcza w warunkach ewentualnych zaburzeń gospodarczo - walutowych na świecie.

Integracja ze strukturami UE wymaga jednak wysiłku i kosztów, koniecznych dla sprostania konkurencji ze strony producentów z krajów członkowskich Unii, jak też realizacji dostosowań określonych w zobowiązaniach negocjacyjnych. Stawia to poważne zadania przed organami władzy publicznej, administracją publiczną, władzami samorządowymi i lokalnymi, ale także przedsiębiorstwami, by jak najlepiej wykorzystać szanse wynikające z członkostwa w UE. Wpływ integracji z UE na tempo wzrostu gospodarczego

Integracja Polski z Unią Europejską wpływa długookresowo na przyspieszenie tempa wzrostu gospodarczego. Oddziałuje na rozwój i modernizację gospodarki głównie poprzez zwiększenie rozmiarów inwestycji, dopływ nowych technologii, łatwiejszy dostęp do rynku krajów członkowskich Unii, większą skalę i specjalizację produkcji, poprawę jakości zarządzania i efektywności gospodarowania. Dokonane symulacje wskazują, że w wyniku akcesji do UE tempo wzrostu PKB Polski może ulec przyspieszeniu od 0,2 (przy niekorzystnej polityce gospodarczej) do 1,7 pkt. proc. rocznie. Oznacza to, że po 20 latach poziom rozwoju gospodarczego Polski byłby od 5% do nawet 40% wyższy, niż w przypadku pozostawania poza Unią. Integracja stwarza więc perspektywę szybszego zrównania PKB na mieszkańca Polski ze średnią UE i niektórymi krajami UE. Wg danych Banku światowego, w 2001 r. poziom PKB Polski na mieszkańca (liczony wg parytetu siły nabywczej walut) wyniósł blisko 9,2 tys. euro, wobec średniej w UE w wysokości 23,2 tys. euro. Stanowił on zatem blisko 40% przeciętnej krajów Unii, 58% poziomu Grecji, 54% - Portugalii i 48% - Hiszpanii.

W latach 1997 - 2001 średnie roczne tempo wzrostu PKB w Polsce wyniosło 4,1% wobec 2,7% w UE. Osiągnięcie przeciętnego poziomu krajów "piętnastki" w ciągu ćwierćwiecza, przy założeniu utrzymania ich dotychczasowego średniego tempa wzrostu, wymagałoby, aby Polska rozwijała się w tempie 6,5 % rocznie (szacunki RCSS). Gdyby Polska pozostawała poza Unią - trwałoby to znacznie dłużej.

Wpływ integracji z UE na proces reform wewnętrznych

Integracja z UE - poprzez zobowiązania do wdrażania zmian systemowych i dostosowań instytucjonalnych - przyspiesza wdrażanie reform. Pomaga zapewnić przejrzystość reguł i mechanizmów gospodarczych. Wymusza dyscyplinowanie polityki makroekonomicznej, co z kolei zwiększa odporność gospodarki na negatywne skutki wahań koniunkturalnych i zaburzeń na rynkach międzynarodowych. Jako członek Unii Europejskiej Polska będzie miała obowiązek koordynacji polityki gospodarczej w ramach UE i opracowania tzw. programu konwergencji. Służyć to będzie także spełnieniu kryteriów zbieżności z Maastricht, warunkujących przyszły udział Polski w Unii Gospodarczej i Walutowej (strefie euro), w której Polska deklaruje uczestnictwo kilka lat po akcesji do UE.

Integracja z UE jako czynnik sprzyjający wzrostowi poziomu inwestycji zagranicznych

Polska jako kraj relatywnie ubogi w kapitał, a dysponujący dużymi zasobami wysoko kwalifikowanych pracowników, to dobre miejsce dla inwestycji zagranicznych. Liberalizacja przepisów regulujących przepływ kapitału, zgodna z Układem Europejskim, została zdynamizowana w wyniku przyjęcia Polski do OECD w 1996 roku. Do końca czerwca 2002 r. do Polski napłynęło 61,6 mld USD bezpośrednich inwestycji zagranicznych, w których udział krajów Unii Europejskiej wyniósł prawie 70%.

Ocenia się, że akcesja Polski do UE spowoduje przyspieszenie napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych, tak potrzebnych do modernizacji gospodarki. Z punktu widzenia inwestorów zagranicznych, członkostwo w UE postrzegane jest jako czynnik silnie ograniczający ryzyko polityczne i gospodarcze związane z dokonywaniem inwestycji. Wzrośnie pozycja Polski jako partnera we współpracy gospodarczej. Przyjęcie zasad regulujących funkcjonowanie Jednolitego Rynku UE w zakresie konkurencji, prawa spółek, swobód rynkowych, przyczyni się do wzrostu atrakcyjności inwestycyjnej Polski, m.in. dzięki zwiększonej stabilności prawnej i większej przewidywalności polityki gospodarczej.

Po przystąpieniu do UE należy też oczekiwać zwiększenia możliwości napływu pożyczek i kredytów ze strony międzynarodowych instytucji finansowych, zwłaszcza z Europejskiego Banku Inwestycyjnego, Banku światowego, Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju oraz Banku Rozwoju Rady Europy. Możliwości sięgania po te kredyty będą łatwiejsze i korzystniejsze. Członkostwo w Unii wpłynie na obniżkę kosztu pozyskania kapitału za granicą. Po wejściu do strefy euro najprawdopodobniej niższe będą stopy procentowe kształtowane przez Europejski System Banków Centralnych.

Wzrost wiarygodności polskiej gospodarki, a stąd zwiększony napływ inwestycji zagranicznych - bezpośrednich i portfelowych - wpłynie na umocnienie kursu złotego. Czynnikiem umacniającym złotego może być także wejście Polski do systemu ERM­II, ograniczającego wahania kursu złotego do euro, oraz przygotowania gospodarki do przyjęcia waluty euro. Wpływ akcesji do UE na obroty w handlu zagranicznym

Procesy integracyjne szczególnie silnie oddziałują na obroty handlowe. Swobodny przepływ towarów oznacza nie tylko unię celną oraz likwidację ochrony pozataryfowej, ale też lepsze warunki dla naszych producentów­eksporterów.

Następstwem akcesji będzie zarówno zwiększenie dynamiki eksportu, jak i chłonności importowej. W początkowym okresie należy spodziewać się silniejszych efektów po stronie importu niż po stronie eksportu, w wyniku czego deficyt handlowy może ulec pogłębieniu. Będzie to rezultatem unii celnej z WE, przyjęcia wspólnej polityki handlowej WE - łącznie ze wspólnotową, niższą niż w Polsce, taryfą celną - jak też napływu inwestycji zagranicznych (generujących w pierwszej kolejności import) oraz zwiększonej konkurencji. Po kilku latach jednak, w wyniku poprawy konkurencyjności polskich towarów, efekty proeksportowe powinny zacząć przeważać nad proimportowymi.

Zwiększą się także możliwości eksportu polskich produktów i usług, w wyniku zlikwidowania pozostałych utrudnień w dostępie do rynku krajów Unii, w tym ze względu na pełną liberalizację handlu artykułami rolno­spożywczymi. Powstanie więc szansa na większą sprzedaż produktów rolnych i zdrowej żywności na wspólnym rynku, jak też perspektywa zdynamizowania eksportu usług budowlanych, transportowych i innych. Nowe możliwości zbytu przyniesie pełna dostępność rynku zakupów publicznych w krajach UE.

Po przystąpieniu do UE Polska zobowiązana będzie przystąpić do umów międzynarodowych, w tym gospodarczych i handlowych, zawartych przez UE z państwami trzecimi, (np. Układu w sprawie partnerstwa i współpracy pomiędzy UE a Rosją). Przyjęcie wraz z akcesją unijnych umów międzynarodowych wymagać będzie wypowiedzenia lub renegocjacji około 190 polskich umów handlowych i gospodarczych z zagranicą (w tym umów z USA i Japonią) .

Korzystne będzie także zniesienie, od dnia akcesji, restrykcji UE wobec polskich towarów wynikających z postępowań antydumpingowych. Ponadto Polska zyska możliwość skorzystania z szeregu instrumentów ochronnych (zwłaszcza działań antydumpingowych), jak i regulacji, wzorców i metod wspierania eksportu stosowanych przez kraje członkowskie, również przy pomocy Unii.


III. WYZWANIA DLA POLSKIEJ GOSPODARKI, WYNIKAJĄCE Z KONIECZNOśCI SPROSTANIA SIŁOM RYNKOWYM W UNII EUROPEJSKIEJ

Z chwilą akcesji Polski do UE zaczną obowiązywać mechanizmy unijnego Jednolitego Rynku. Jego istotą jest swobodny przepływ towarów, usług, kapitału i osób oraz przestrzeganie reguł konkurencji, wymogów socjalnych i ekologicznych. Polska wyraziła zgodę na wdrożenie całości wspólnotowego dorobku prawnego UE. Oznacza to m.in. zniesienie wszelkich ograniczeń w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej wewnątrz UE poprzez harmonizację prawa spółek krajów członkowskich, a zatem większą konkurencję.

Dokonanie szybkich zmian nie wszędzie jest możliwe ze względu na długie cykle inwestycyjne i potrzebne nakłady. Dlatego konieczne było ustanowienie okresów przejściowych w wielu obszarach negocjacyjnych - najwięcej w ochronie środowiska, polityce transportowej, rolnictwie, podatkach, polityce konkurencji.

Prawo unijne w wielu dziedzinach, takich jak np. ochrona środowiska, standardy socjalne, bezpieczeństwo produktów, bezpieczeństwo i higiena pracy jest bardziej restrykcyjne od obowiązującego w Polsce. Problemem dla części przedsiębiorstw może być spełnienie norm unijnych, by zostać dopuszczonym na rynek UE, jak też na rynek krajowy, już jako część wspólnego rynku (wyjątki mogą dotyczyć towarów produkowanych lokalnie). W konsekwencji oznacza to dodatkowe nakłady, jakie muszą ponieść podmioty gospodarcze, a tym samym okresowe osłabienie ich pozycji konkurencyjnej. W dłuższym - to warunek i szansa obecności na dużym rynku unijnym. Do pierwszoplanowych zadań instytucji rządowych i samorządu gospodarczego należy ułatwienie firmom dostępu do informacji o wymogach Jednolitego Rynku oraz możliwościach skorzystania z pomocy dla ich spełnienia, a także pomoc w uzyskaniu stosownych certyfikatów niezbędnych do dopuszczenia towarów na rynek. Dotyczy to w szczególności słabszych kapitałowo i administracyjnie małych i średnich przedsiębiorstw. Wsparcie tych firm może przynieść zwielokrotnione efekty, jeśli wziąć pod uwagę: dużą liczbę ludzi młodych, dobry poziom wykształcenia, aktywność, umiejętność adaptacji i duch przedsiębiorczości.

Wiele reguł obowiązujących w Unii zostało już wdrożonych, w ramach realizacji ustaleń Układu Europejskiego i procesów dostosowawczych. Było to m.in. rezultatem tworzenia do 1999 r. strefy wolnego handlu artykułami przemysłowymi między Polską a Wspólnotą Europejską (z wyjątkami, które zlikwidowano od 2002 r.) oraz liberalizacji handlu artykułami rolno­spożywczymi. Zwiększyło to presję konkurencji ze strony przedsiębiorstw krajów Unii, spowodowało konieczność podjęcia restrukturyzacji szeregu branż, modernizacji procesów wytwórczych, obniżki kosztów produkcji i wzrostu jej efektywności, zwiększenia nowoczesności i jakości produkcji, tak w drodze nakładów własnych i kredytów, jak i poprzez napływ kapitału zagranicznego.

Zwiększona konkurencja oraz dalsze zobowiązania liberalizacyjne zintensyfikują działania m.in. na rzecz restrukturyzacji przemysłu żelaza i stali, górnictwa węgla kamiennego, sektora energetycznego i gazowego, przemysłu farmaceutycznego, podniesienia atrakcyjności i efektywności usług lotniczych i kolejowych, usług telekomunikacyjnych i pocztowych, bankowości, ubezpieczeń.

Są to zadania o rozległych skutkach gospodarczych i społecznych. Wiele krajowych podmiotów gospodarczych z powyższych sektorów może mieć trudności ze sprostaniem tym wyzwaniom. W dłuższym okresie jednak powinny powstawać nowe miejsca pracy wskutek rosnących inwestycji, w tym zagranicznych, wzrostu przedsiębiorczości i korzystania z funduszy pomocowych Unii.

Towarzyszące członkostwu w UE poczucie stabilności i swobodny dostęp do wielkiego rynku zbytu powinny stanowić zachętę do wzrostu stopy oszczędności i sprzyjać skłonności do inwestowania.

śródłem środków zewnętrznych, które będą pomocne w procesach restrukturyzacyjnych i modernizacji przedsiębiorstw, będzie zarówno kapitał prywatny, kredyty z międzynarodowych instytucji finansowych, jak i fundusze strukturalne. Zwiększy się dostęp do programów unijnych ukierunkowanych na rozwój przedsiębiorczości, wspierających małe i średnie przedsiębiorstwa, innowacyjność, rozwiązania proekologiczne i inne.

IV.WYNIKI NEGOCJACJI AKCESYJNYCH DOTYCZĄCE ASPEKTÓW FINANSOWYCH

Dzięki wynegocjowanym rozwiązaniom w kwestiach finansowych wyeliminowane zostało ryzyko, że Polska w pierwszych latach członkostwa będzie płatnikiem netto. Istnienie takiego zagrożenia, w przypadku niewynegocjowania stosownych rekompensat i zaliczek, potwierdzały doświadczenia wielu krajów wcześniej wstępujących do Wspólnot w absorpcji środków, jak i czasochłonne procedury uruchamiania wypłat środków przez Komisję Europejską, przy jednoczesnym obowiązku wpłat pełnej składki budżetowej.

Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, w związku z objęciem naszego kraju mechanizmami Wspólnej Polityki Rolnej oraz polityki spójności i polityki regionalnej, uzyskamy pomoc finansową dla najbiedniejszych regionów kraju oraz bezpośrednie wsparcie dochodów rolników (tzw. dopłaty bezpośrednie).

Dla zapewnienie zachowania równowagi budżetowej i płynności budżetu państwa Polska uzyskała rekompensatę budżetową w wysokości 1,443 mld euro. Kwota 1 mld euro została przesunięta ze środków na zobowiązania z tytułu funduszy strukturalnych - na płatności w ryczałcie gotówkowym. Pozwoli to uzyskać Polsce w latach 2004-2006 środki z budżetu UE większe o blisko 7 mld euro niż wysokość naszych składek (z 10,4 mld euro - przypadających na wszystkie 10 nowych krajów).

W latach 2004 - ­2006 polska składka do budżetu UE wyniesie łącznie 6,5 mld euro. Ponadto Polska wpłaci składki m.in. z tytułu udziału w Europejskim Banku Inwestycyjnym, Europejskim Systemie Banków Centralnych oraz będzie zobowiązana do współfinansowania tzw. rabatu brytyjskiego - zgodnie z regulacjami UE w zakresie systemu środków własnych.

Zobowiązania budżetu UE w latach 2004-2006 na rzecz Polski sięgają około 20 mld euro.
Zobowiązania z funduszy strukturalnych określono na 7,6 mld euro, a z Funduszu Spójności 3,7 mld euro.
Będą one przeznaczane głównie na zapewnienie spójności gospodarczo-społecznej, głównie w ramach polityki regionalnej. Znaczne środki będą przekazane na rozwój infrastruktury transportowej, inwestycje ekologiczne i inwestycje w kapitał ludzki. Ponadto 280 mln euro będzie przeznaczone na dostosowanie wschodniej granicy Polski do unijnych standardów w zakresie kontroli i zapewnienia bezpieczeństwa granic. Ponad 7,4 mld euro zostanie przekazane na wsparcie rolnictwa (w tym na dopłaty bezpośrednie dla rolników, interwencję rynkową i subsydia eksportowe, wsparcie dla gospodarstw o niekorzystnych warunkach gospodarowania, renty strukturalne, zalesianie gruntów rolnych, przetwórstwo rolne i in.). Ponadto do roku 2006 włącznie Polska będzie otrzymywać środki przedakcesyjne.

Całe terytorium Polski kwalifikuje się do pomocy w ramach tzw. Celu 1 polityki regionalnej.

Kierunki wydatkowania pomocy określi Narodowy Plan Rozwoju (NPR) do 2006 r. We współpracy z Komisją Europejską przygotowany zostanie ramowy program wsparcia, który określi konkretne środki z budżetu unijnego na działania przewidziane w NPR. Obecnie władze lokalne powinny skoncentrować wysiłki na dobrym przygotowaniu programów operacyjnych i konkretnych projektów inwestycyjnych. Niezbędne jest przy tym sfinalizowanie budowy systemów organizacyjnych związanych z pozyskiwaniem i wykorzystaniem środków oraz kontrolą finansową, jak też zapewnienie wymaganego współfinansowania. W zależności od rodzaju projektu współfinansowanie będzie sięgało 15-50% kosztu inwestycji, przy czym beneficjent z reguły musi prefinansować rozpoczęcie inwestycji.

Ważne jest dostarczanie właściwej informacji o możliwościach i zasadach korzystania z unijnego wsparcia, jak też zapewnienie doradztwa w przygotowywaniu konkretnych projektów.

Duże możliwości pozyskania środków, a jednocześnie wyzwania związane z ich racjonalnym i sprawnym wykorzystaniem, staną przed samorządami, władzami wojewódzkimi i lokalnymi. Obok trudnych kwestii proceduralnych, na przeszkodzie w pozyskaniu pomocy mogą stać problemy z zapewnieniem środków na współfinansowanie. Dlatego istotne znaczenie będzie miało przygotowanie mechanizmów współfinansowania zarówno ze środków publicznych, jak i prywatnych (krajowych i zagranicznych), jak też sięgniecie po kredyty z międzynarodowych instytucji finansowych. NPR zakłada konieczność zapewnienia na współfinansowanie w latach 2004­2006 ze środków publicznych około 3,5 mld euro, a ze śródeł prywatnych 1,8 mld euro.

Należy podkreślić, że uzyskane w wyniku negocjacji środki pomocowe nie powinny być jedynym kryterium oceny negocjacji. Korzyści z członkostwa nie zamykają się bowiem w poziomie kwot pomocy z UE. Jak wspomniano wyżej, wymiar członkostwa w UE należy mierzyć rozwojem cywilizacyjnym, przekształceniami systemowymi, możliwościami modernizacji gospodarki, poprawą bytu ludności, gwarancją bezpieczeństwa, jakie daje integracja z Unią.

W wyniku włączenia Polski do Wspólnej Polityki Rolnej, polscy rolnicy objęci będą instrumentami wsparcia finansowego dotyczącymi m.in. zakupów interwencyjnych, płatności bezpośrednich, subsydiów eksportowych. Szczególnie ważne rezultaty negocjacji to zwiększenie pułapów dopłat bezpośrednich dla rolników (do poziomu 55%, 60% i 65% dopłat stosowanych w obecnych krajach unijnych odpowiednio w latach 2004­2006) oraz osiągnięcie korzystnych kwot mlecznych. Uwzględniając możliwość przeniesienia na dopłaty jednej piątej środków przeznaczonych na rozwój wsi - Unia będzie finansować odpowiednio 36%, 39% i 42% poziomu unijnych dopłat dla polskich rolników w pierwszych trzech latach. Pozostała część będzie jednak wymagała pokrycia z funduszy własnych, a to będzie uzależnione od stanu finansów publicznych państwa. Podniesienie poziomu dopłat przez przesunięcie ze środków na rozwój wsi oraz z budżetu krajowego będzie możliwe w stosunku do powierzchni gruntów wykorzystywanych na uprawy polowe oraz produkcję zwierzęcą objętą dopłatami bezpośrednimi w UE. Wysokość dopłat dodatkowych nie będzie uzależniona od wielkości produkcji polowej lub zwierzęcej.

Minimalna powierzchnia gospodarstw, które będą mogły skorzystać z dopłat bezpośrednich, ustalona została na 1 hektar.

Od 2007 r. Polska będzie mogła uzupełniać poziom dopłat bezpośrednich o 30 % ponad poziom odpowiedni dla danego roku, w wysokości łącznej nie przekraczającej 100 % dopłat obowiązujących w UE

Analiza potrzeb sektora rolnego oraz efektywności wykorzystania środków przyznanych na dopłaty bezpośrednie spowodowała, iż Polska wybrała uproszczony system wypłacania dopłat bezpośrednich, polegający na wsparciu finansowym dla gospodarstw rolnych proporcjonalnym do ich powierzchni, niezależnie od rodzaju prowadzonej działalności rolniczej. System ten będzie stosowany zarówno do płatności podstawowych, jak i do płatności uzupełniających finansowany z przesunięcia środków z funduszy na pomoc dla obszarów wiejskich i dopłat wyrównawczych z budżetu krajowego. System uproszczony umożliwia szeroki dostęp do środków finansowych, zapewniając zarazem dodatkowe wsparcie dla gospodarstw towarowych produkujących na rynek. W przeciwieństwie do systemu standardowego, system uproszczony nie wymaga skomplikowanych procedur. Wniosek o przyznanie dopłat składany przez rolnika będzie zawierał kilka prostych pytań, nie stanowiąc bariery w skorzystaniu z ze wsparcia finansowego. System uproszczony będzie można stosować przez okres 5 lat. Możliwe będzie także wcześniejsze przejście na system standardowy.

W finalnej fazie negocjacji delegacja polska doprowadziła do zmiany stanowiska UE i podniesienia szeregu kwot produkcyjnych (mleka, cukru, pomidorów do przetwórstwa, tytoniu, skrobi ziemniaczanej, premii wołowej, premii dla hodowli krów mamek i owiec maciorek i in.), a także uzyskania kwot na len i konopie na włókno oraz susz paszowy. Osiągnięto ponadto zwiększenie wsparcia finansowego dla gospodarstw niskotowarowych do wysokości 1250 euro rocznie na gospodarstwo, uzależnione od przedstawienia planu modernizacji i rozwinięcia produkcji rynkowej.

Polska utrzyma niektóre dotychczas stosowane formy pomocy państwa dla sektora rolnego, wycofując instrumenty wsparcia, które finansowane będą ze środków Wspólnej Polityki Rolnej UE, między innymi w ramach Planu Rozwoju Wsi i Rolnictwa. Niezależnie od pomocy o charakterze programów strukturalnych, Plan Rozwoju Obszarów Wiejskich przewiduje pomoc finansową dla gospodarstw położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, finansowanie rent strukturalnych dla rolników rezygnujących z działalności w wieku przedemerytalnym, finansowanie programów rolno­środowiskowych, oraz zalesiania gruntów. Oprócz wymienionych instrumentów Polska uzyskała możliwość zastosowania dodatkowych środków wsparcia finansowego z budżetu WPR, uwzględniającego specyfikę naszego rolnictwa. Gospodarstwa niskotowarowe otrzymają wsparcie w wysokości 1250 euro rocznie przez okres 3-5 lat, z przeznaczeniem na podniesienie poziomu gospodarowania. Możliwe też będzie uzyskanie specjalnej dotacji na dostosowanie gospodarstwa rolnego do standardów UE (w okresie 2004­2006) w zakresie wymogów środowiskowych, higieny, dobrostanu zwierząt, bezpieczeństwa żywności i bezpieczeństwa pracy.

Powyższe instrumenty wsparcia finansowego nie będą wymagały współfinansowania ze strony rolników.

Na wniosek Polski Unia Europejska wyraziła zgodę, aby w ramach ogólnej klauzuli ochronnej umieszczonej w Traktacie Akcesyjnym przewidziana została możliwość zastosowania środków ochronnych w sytuacji wystąpienia poważnych trudności w sektorze rolnym. Dołączona do Traktatu Akcesyjnego deklaracja Komisji Europejskiej umożliwia monitorowanie przepływu towarów rolnych pomiędzy Polską i pozostałymi krajami UE.

Istniejące zasoby pracy na wsi powinny znajdywać zatrudnienie w rozwijanym produkcyjno-usługowym otoczeniu rolnictwa i przedsięwzięciach na rzecz poprawy szeroko rozumianej infrastruktury. Stopniowo zwiększać się bowiem będzie udział drugiego filara wsparcia rolnictwa, tj. finansowania rozwoju obszarów wiejskich.

Uzyskane rezultaty negocjacyjne stwarzają dogodne warunki dla szybkiego integrowania się polskiego rolnictwa z jednolitym rynkiem UE w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Przyspieszeniu ulegnie proces restrukturyzacji polskiej wsi i rolnictwa, powstaną nowe, korzystniejsze warunki dla wymiany handlowej w ramach UE oraz z krajami trzecimi. Interesy polskiego rolnictwa reprezentowane będą na forum WTO przez Unię Europejską, zapewniając Polsce identyczne warunki udziału w handlu światowym, jak państwom UE, identyczny poziom ochrony celnej oraz możliwości korzystania z instrumentów wsparcia rynku rolnego, np. poprzez dopłaty do eksportu. Pierwsze lata po akcesji wymagać będą jednakże od Polski dużego wysiłku organizacyjnego w celu jak najszybszego efektywnego wejścia w struktury i mechanizmy UE, co warunkuje uzyskanie odpowiedniego poziomu absorpcji środków finansowych postawionych do dyspozycji polskiego rolnictwa.

Istotną dla obywateli polskich, a szczególnie rolników, sprawą było ograniczenie możliwości zakupu ziemi rolniczej i leśnej przez cudzoziemców, do czasu zbliżenia poziomu cen w Polsce i w krajach Unii oraz poprawy finansowych możliwości zakupu przez obywateli polskich. Polska uzyskała 12 - ­letni okres przejściowy na zakup nieruchomości rolnych i leśnych. Okres ten nie będzie dotyczył obywateli państw członkowskich UE oraz obywateli państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) nie będących członkami UE (Lichtenstein, Norwegia i Islandia), legalnie zamieszkujących i dzierżawiących ziemię w Polsce i podejmujących pracę na roli na zasadzie samozatrudnienia. Będą oni mogli nabywać grunty rolne i leśne bez zezwolenia po upływie 3 lat nieprzerwanej dzierżawy ziemi, liczonych od zawarcia umowy z datą pewną, a na terenie województw: warmińsko-mazurskiego, pomorskiego, kujawsko-pomorskiego, lubuskiego, zachodniopomorskiego, dolnośląskiego, opolskiego i wielkopolskiego - 7 lat. Ocenia się, że uzyskane przez Polskę warunki są satysfakcjonujące i - co warto podkreślić - lepsze, niż osiągnięte przez inne kraje kandydujące.

W zakresie rybołówstwa Polska zaakceptowała zasady Wspólnej Polityki Rybackiej (WPRyb), w tym reguły dostępu do zasobów biologicznych oparte na kwotach połowowych dla poszczególnych państw członkowskich. Oznacza to dostęp Polski do wszystkich łowisk na Bałtyku oraz na innych obszarach morskich w oparciu o zasady WPRyb. Polskie jednostki będą mogły korzystać z unijnych łowisk dalekomorskich, zaś kutry rybackie UE - z polskich łowisk, w ramach kwot połowowych, z wyjątkiem pasa wód terytorialnych. Kwoty połowowe, jakimi dysponuje Polska na mocy umów międzynarodowych, zostaną włączone do zasobów połowowych Wspólnoty. Polska zachowa prawo do połowów w ramach swych umów bilateralnych. Jednocześnie, wobec drastycznego obniżenia się wielkości żywych zasobów Morza Bałtyckiego, Polska uznała konieczność zredukowania floty rybackiej na Bałtyku i ograniczenia połowów, co oznacza przekształcenia sektora rybackiego przy wsparciu funduszy strukturalnych UE, a zwłaszcza Finansowego Instrumentu Sterowania Rybołówstwem (FIFG). Każdy kuter będzie też zobowiązany do posiadania radarowego systemu kontroli połowów. Istotną konsekwencją wypełniania wymagań organizacyjnych rynku rybnego jest organizacja sprzedaży w systemie aukcji. Obecnie jedynie Ustka ma zaawansowane prace nad stworzeniem aukcji zgodnej z wymogami UE. Oceniając skutki społeczno-ekonomiczne należy w pierwszym okresie liczyć się ze wzrostem bezrobocia rybaków i koniecznością interwencji na rynku pracy; w dłuższym okresie - wskutek modernizacji floty rybackiej, infrastruktury portowej, jak i przetwórstwa ryb - powinna wzrosnąć konkurencyjność i rentowność sektora rybackiego.

W wyniku negocjacji akcesyjnych UE wprowadziła ograniczenia w dostępie obywateli państw przystępujących do UE do rynków pracy państw członkowskich. Wprowadzone rozwiązanie wywołane było głównie obawami przed zalaniem rynków pracy obecnych państw członkowskich tanią siłą roboczą z nowych państw. Wynegocjowana formuła okresu przejściowego (2+3+2) pozwala na zastosowanie ograniczeń w dostępie do rynków pracy przez maksymalny okres 7 lat. Jednakże w wyniku pozytywnej oceny tendencji migracyjnych, które nie zagrażają normalnemu funkcjonowaniu unijnego rynku pracy, po 2 pierwszych latach okresu przejściowego może on ulec skróceniu.

Już obecnie niektóre kraje (Wielka Brytania, Irlandia, Szwecja, Dania i Królestwo Niderlandów) zapowiedziały swobodny dostęp do swych rynków pracy od dnia uzyskania przez Polskę członkostwa w UE. Większość sporządzonych dotąd analiz, zarówno w Polsce, jak i w krajach Unii, nie zapowiada tak dużego napływu pracowników z nowych krajów członkowskich, który zakłóciłby unijny rynek pracy . Rzeczywisty potencjał migracyjny Polski szacuje się na około 400 tys. osób. Można zatem przewidywać, że wraz z otwieraniem się rynków pracy będzie rosło zatrudnienie obywateli polskich za granicą (w pierwszych latach członkostwa o około 100 tys. osób) , jednak będzie to skala w dużym stopniu zależna od kwalifikacji polskich pracowników (poszukiwane zawody, znajomość języków obcych itp.). Należy też podkreślić, że po akcesji znikną również obecne przeszkody w tzw. samozatrudnieniu na terenie krajów UE. Ocenia się, że rozmiary migracji zarobkowej będą malały w miarę wyrównywania się poziomu gospodarczego Polski i UE oraz zmniejszania przyrostu zasobów siły roboczej.

Integracja korzystnie wpływa na sytuację konsumenta. Otwarcie gospodarki, zwłaszcza na kraje UE, wpłynie na przeorientowanie rynku dóbr konsumpcyjnych. Pojawi się bowiem szeroka i zróżnicowana, pod względem jakościowym i cenowym, oferta produktów i usług, pochodzących głównie z państw członkowskich UE. Coraz bardziej upowszechnią się na polskim rynku unijne standardy jakości i bezpieczeństwa produktów. Wzrost konkurencji w sektorze usług (w tym finansowych) zwiększył wymagania wobec dostawców tych usług. Procesy te wpłynęły na odczuwalną poprawę jakości życia obywateli. Akcesja Polski do UE zjawiska te pogłębi.

Liberalizacja sektora energetycznego, transportowego, pocztowego i telekomunikacyjnego z jednej strony spowoduje trudności dla polskich przedsiębiorstw, ale z drugiej zmusi ich do obniżania kosztów oraz podnoszenia jakości usług i produktów. Można zatem oczekiwać spadku cen niektórych towarów i usług, w wyniku wzrostu konkurencyjności na rynku. Przewiduje się zatem spadek cen usług telefonicznych i internetowych, usług lotniczych, wycieczek zagranicznych, zboża i produktów zbożowych (konsekwencja dopłat bezpośrednich), drobiu (niższe ceny w krajach UE). Członkostwo w UE może przynieść niewielkie obniżki cen samochodów i sprzętu hi-fi (na skutek zmniejszenia ceł dla krajów trzecich). Prawdopodobna jest obniżka cen gazu dla dużych odbiorców. Liberalizacja rynku energii może wpłynąć na obniżenie cen prądu, ale nakłady w elektrowniach wymagane do spełnienia norm ekologicznych mogą tę tendencję niwelować.

Zwiększą się prawa i ochrona konsumenta. Konsumenci uzyskają pomoc w egzekwowaniu swych praw, także wobec przedsiębiorców, prawo do zrzeszania się i reprezentacji na szczeblu wspólnotowym oraz prezentowania swego stanowiska.

Na akcesji do Unii skorzystają pracownicy przedsiębiorstw. Polscy producenci będą zmuszeni wprowadzić wyższe normy bezpieczeństwa i warunków pracy, co oznacza zwiększony koszt dla przedsiębiorców, ale korzyść dla zdrowia pracowników (w konsekwencji mniejsze nakłady na leczenie). Udział we wspólnotowej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego pozwoli na transfer rent i emerytur obywateli polskich pracujących za granicą po ich powrocie do kraju. Ocenia się, że bilans wpłat z zagranicy i wypłat za granicę będzie dla Polski dodatni.

Olbrzymim wyzwaniem dla Polski związanym z członkostwem w UE są dostosowania w dziedzinie ochrony środowiska. Wdrożenie zmian wynikających z transpozycji prawa UE do warunków polskich wymaga wysokich nakładów i terminowej realizacji zobowiązań podjętych w trakcie negocjacji. Skala wymaganych dostosowań i największa liczba okresów przejściowych świadczy o występujących tu opóśnieniach. Stąd liczne okresy przejściowe, które dotyczą m.in. budowy oczyszczalni ścieków komunalnych, zapobiegania i kontroli zanieczyszczeń powietrza i wody, składowisk oraz przesyłania odpadów, emisji dwutlenku siarki, pyłów i azotu przez elektrownie i elektrociepłownie. Koszt dostosowań koniecznych do poniesienia w ciągu 15 lat przekroczy 36,3 mld euro. Ich realizacja zdecydowanie poprawi stan przyrody w naszym kraju oraz warunki zdrowotne, a także stworzy nowy "zielony rynek", obejmujący produkcję urządzeń i instalacji ochrony środowiska oraz usług, które będą śródłem wielu nowych miejsc pracy.

Podobnie kapitałochłonnym procesem jest modernizacja transportu. Konieczne są tu znaczne wysiłki krajowe (w tym w dostosowaniu sieci drogowej do tzw. dyrektywy naciskowej) i udział w unijnych programach budowy sieci transeuropejskich. Należy przy tym zauważyć, że właśnie w tym obszarze kraje wcześniejszego rozszerzenia uzyskały największe sukcesy, zwłaszcza budując autostrady, linie kolejowe i modernizując infrastrukturę transportową. Od dnia akcesji Polska uzyska pełny dostęp do rynku międzynarodowych samochodowych przejazdów towarowych, a po trzech latach - do drogowych przewozów kabotażowych. Polska zliberalizuje dostęp do tras lotniczych z dniem przystąpienia do UE, a od 2006 r. do towarowych przewozów kolejowych. Pociąga to za sobą zwiększenie konkurencji dla polskich przedsiębiorstw, co oznacza konieczność restrukturyzacji, racjonalizacji kosztów, zakupu nowego taboru oraz podniesienia jakości usług.

Członkostwo w Unii Europejskiej tworzy dobre warunki dla włączenia się polskiej nauki, a w ślad za tym przedsiębiorstw, w nurt światowego postępu technicznego i technologicznego. Polska jako członek Unii będzie w pełni uczestniczyć w przedsięwzięciach budowy konkurencyjnej gospodarki do roku 2010, zarysowanych w "Strategii lizbońskiej". Współpraca kooperacyjna i inwestycyjna przyniesie poprawę poziomu technicznego i jakości produktów oraz postęp w zarządzaniu przedsiębiorstwami. Polska już obecnie bierze udział w unijnych Ramowych Programach Badań i Rozwoju Technologicznego, a także w programach edukacyjnych (Sokrates, Leonardo Da Vinci, Młodzież dla Europy) oraz Save II - Programie Efektywnego Wykorzystania Energii i Zintegrowanym Programie Rozwoju Małych i średnich Przedsiębiorstw. Członkostwo Polski w Unii umożliwi pełnoprawny udział w kolejnych programach rozwoju współpracy naukowej i oświaty, jak również daje uczniom i studentom nowe możliwości kształcenia za granicą.

W wyniku negocjacji, Unia Europejska przyznała Polsce dodatkowe fundusze na przygotowanie infrastruktury i wzmocnienie instytucjonalne przyszłej zewnętrznej granicy UE w łącznej wysokości 280 mln euro na lata 2004-2006. Problematyka ochrony granicy zewnętrznej UE jest szczególnie ważna dla państw członkowskich UE. Przygotowanie polskiej granicy wschodniej i dostosowanie jej do standardów Schengen stanowi istotny element w strategii zwalczania nielegalnej migracji, przemytu osób i towarów, czy też przestępczości zorganizowanej.

Konieczne jest wdrożenie polskiej części Systemu Informacyjnego Schengen. Wdrożenie standardów Schengen na polskich granicach nastąpi najprawdopodobniej 2 lata po przyjęciu do Unii, co umożliwi polskim obywatelom swobodne podróżowanie przez wszystkie granice i kraje członkowskie UE. Ze względu na długość polskiej granicy jako przyszłej zewnętrznej granicy UE, jej przygotowanie i funkcjonowanie będzie podlegać szczególnej kontroli ze strony UE. Nowe możliwości dla regionów przygranicznych zarówno na granicach wewnętrznych, jak i na granicy zewnętrznej UE, stwarza inicjatywa wspólnotowa Interreg. Beneficjentem środków z tej inicjatywy stanie się po akcesji do UE także Polska. Inicjatywa Interreg ma na celu wspieranie rozwoju współpracy przygranicznej, inicjatyw międzyregionalnych oraz współpracy w zakresie wspólnego planowania przestrzennego. środki na finansowanie Interreg pochodzą z funduszy strukturalnych UE, więc ich odbiorcami mogą być tylko państwa członkowskie UE.

Implementacja praw i obowiązków wynikających z członkostwa w UE oznaczać będzie przeniesienie niektórych prerogatyw władz państwowych na szczebel wspólnotowy oraz konieczność realizacji wspólnych ustaleń i zobowiązań członkowskich. Dotyczy to m. in. wspólnej polityki handlowej, wspólnej organizacji rynków rolnych, ochrony zasobów rybnych, podstawowych zasad polityki transportowej, ewentualnych zakazów wiążących się z wolnościami rynku wewnętrznego, ogólnych zasad reguł konkurencji, polityki monetarnej w unii gospodarczej i walutowej, polityki wizowej i imigracyjnej. Z drugiej strony Polska, jako pełnoprawny członek Wspólnot, będzie brała udział w unijnych procesach decyzyjnych. Zgodnie z ustaleniami z Nicei Polska będzie dysponować, podobnie jak Hiszpania, 27 głosami w Radzie UE i 54 (po przystąpieniu Rumunii i Bułgarii - 50) głosami w Parlamencie Europejskim, a także będzie mieć jednego komisarza w Komisji Europejskiej. Nowe kraje członkowskie wezmą udział w wyborach do Parlamentu Europejskiego już w czerwcu 2004 r.

Doświadczenia państw członkowskich UE, a zwłaszcza państw przystępujących do UE w trakcie kolejnych poszerzeń, potwierdzają, że nowym krajom członkowskim nie grozi utrata tożsamości narodowej. Szereg programów i inicjatyw unijnych nakierowanych jest bowiem na kultywowanie tradycji narodowych i regionalnych. Wchodząc do Unii, Polska wzbogaci swoją kulturą różnorodność i wzorce w życiu społecznym UE.

Polska, jak i wszystkie kraje członkowskie, będzie uczestniczyć w kreowaniu polityki Unii Europejskiej i wypracowywaniu wspólnych stanowisk w sprawach znajdujących się w gestii UE oraz w sprawach jej przyszłego kształtu instytucjonalnego. Będzie uczestniczyć w inicjowaniu i podejmowaniu decyzji, w tym dotyczących spraw bezpieczeństwa i kwestii międzynarodowych o ważnym znaczeniu dla polskich interesów narodowych, co poza Unią byłoby znacznie ograniczone.

Warto dodać, że w Komisji Europejskiej pracę podejmie od 1200 do 1800 Polaków, a łącznie z potrzebami innych organów, instytucji i agend UE zatrudnienie obywateli polskich może sięgać od 3,5 do 4 tys. osób w ciągu około 5 lat . Ponadto, w związku z obowiązkiem uzgadniania stanowiska Polski w szeregu sprawach z działającymi w UE około 250 grupami roboczymi i komitetami, należy spodziewać się wzrostu zatrudnienia w polskiej administracji.

Dostosowania Polski do wymogów Unii Europejskiej trwają już przeszło 10 lat. W perspektywie dziesiątków lat budowy mechanizmów rynkowych przez wiele krajów europejskich, osiągnięcia Polski należy ocenić bardzo wysoko. Procesy integracyjne będą trwały także po wejściu Polski do Unii, stanowiąc element reform i zasadniczy czynnik realizacji strategicznych celów gospodarki. Wdrażanie przez nowe kraje wspólnotowych reguł i mechanizmów będzie monitorowane zwłaszcza w pierwszych trzech latach członkostwa, a niekorzystne oceny mogą być przyczyną unijnej interwencji w ramach działań przewidzianych w klauzulach ochronnych. Brak postępu w dostosowaniach może prowadzić do wyłączenia kraju z korzyści z udziału w obszarze polityki wspólnotowej będącej przedmiotem niedociągnięć. Działania takie mają zapewnić skuteczność i konsekwencję we wprowadzaniu i stosowaniu dorobku prawnego Unii. Dlatego członkostwo Polski w Unii wymaga konsekwentnej realizacji procesu dostosowań, związanych z przyjmowaniem dorobku prawnego Unii, jak i realizacją zobowiązań podjętych w trakcie negocjacji akcesyjnych.

Negatywny wynik referendum akcesyjnego byłby równoznaczny ze spadkiem znaczenia Polski w świecie i naszej pozycji w organizacjach międzynarodowych, utratą zaufania na arenie międzynarodowej także w wymiarze ekonomicznym, co spowodowałoby spadek zainteresowania Polską wśród inwestorów zagranicznych, a w efekcie spowolnienie procesu modernizacji gospodarki. Mogłoby też prowadzić do gwałtownego wycofywania lokat podmiotów zagranicznych, zwłaszcza w polskie skarbowe papiery wartościowe, i do kryzysu finansowego wywołanego dużym spadkiem wartości złotego.

Ustalenia negocjacyjne w warunkach przeprowadzanych w Polsce przekształceń społeczno-gospodarczych oznaczają podjęcie wraz z akcesją do Unii Europejskiej kolejnego etapu dostosowań i trudnych reform. Będą one musiały również uwzględnić wymogi udziału Polski w koordynacji polityki gospodarczej w ramach UE i w realizacji unijnych strategii rozwojowych.

V.WYNIKI NEGOCJACJI W POSZCZEGÓLNYCH OBSZARACH NEGOCJACYJNYCH I ICH SKUTKI EKONOMICZNO-SPOŁECZNE

Swobodny przepływ towarów

Swobodny przepływ towarów stanowi jeden z czterech filarów jednolitego rynku Unii Europejskiej - obok swobodnego przepływu osób i kapitału oraz swobody świadczenia usług. Przyjęcie przez Polskę reguł swobodnego przepływu towarów w ramach UE oznacza:

zniesienie ceł oraz wszelkich opłat równoważnych cłom w obrotach z państwami członkowskimi UE, a także stosowanie wspólnej taryfy celnej w handlu z krajami trzecimi (spoza Unii);

zniesienie wszelkiego rodzaju barier o charakterze ilościowym (np. kontyngentów);

likwidację barier o charakterze jakościowym związanych z przekraczaniem granicy (przepisy techniczne dotyczące towarów, formalności celne, kontrole sanitarne, fitosanitarne, weterynaryjne).

W obszarze "Swobodny przepływ towarów" Polska zadeklarowała przyjęcie całości dorobku prawnego Wspólnot Europejskich, z wyłączeniem rozwiązań przejściowych odnoszących się do sektora farmaceutycznego. Kończąc rokowania Polska uzyskała okres przejściowy dotyczący ważności certyfikatów na wyroby medyczne, wydanych na podstawie poprzednio obowiązującego prawa. Ponadto uwzględniono wniosek Polski o okres przejściowy (do 31 grudnia 2008 r.) w odniesieniu do terminu zakończenia implementacji wspólnotowej procedury rejestracji leków. Uzyskany tu przez Polskę okres przejściowy jest najdłuższy spośród państw kandydujących. Zgoda UE na jego przyznanie została jednak uwarunkowana przyjęciem przez Polskę szeregu szczegółowych zobowiązań.

Cła i ograniczenia ilościowe w handlu wyrobami przemysłowymi między Polską i krajami UE zostały zniesione już w wyniku realizacji Układu Europejskiego o stowarzyszeniu Polski ze Wspólnotami Europejskimi. W 1999 r. utworzono strefę wolnego handlu wyrobami przemysłowymi, a ostatnie bariery celne w imporcie niektórych wyrobów z UE do Polski (samochody) wyeliminowano od 1 stycznia 2002 r. W tych warunkach główne wyzwania dostosowawcze w zakresie zapewnienia swobody przepływu towarów wiążą się z liberalizacją handlu rolnego i - zwłaszcza - z usuwaniem barier technicznych, tj. pełną harmonizacją wymogów technicznych, środowiskowych i bezpieczeństwa produktów ze standardami unijnymi wraz ze stworzeniem odpowiednich struktur nadzoru rynku oraz zmianą systemu certyfikacji.

Przyjęcie acquis communautaire w odniesieniu do swobodnego przepływu towarów wymaga wdrożenia do polskiego prawa około 500 unijnych aktów prawnych, z których większość stanowią dyrektywy określające wymagania dotyczące wytwarzania i wprowadzania na rynek różnych grup towarowych. W ramach implementacji wspólnotowych dyrektyw nowego podejścia, regulacji sektorowych oraz systemu nadzoru rynku przyjęto już szereg ustaw, w tym ustawę o normalizacji, ustawę o systemie oceny zgodności, pakiet tzw. ustaw farmaceutycznych (ustawa prawo farmaceutyczne, ustawa o Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych) oraz ustawy dotyczące bezpieczeństwa żywności (znowelizowana ustawa o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia oraz ustawa o materiałach przeznaczonych do kontaktu z żywnością). Podstawowa część działań dostosowawczych spoczywa jednak na samych producentach.

Swoboda przepływu towarów po akcesji do Unii Europejskiej stanowić będzie dla polskich przedsiębiorstw wielką szansę, a jednocześnie wyzwanie. Przedsiębiorstwa, które wypełnią normy i standardy unijne, uzyskają pełny dostęp do jednolitego rynku europejskiego, obejmującego ponad 450 mln konsumentów. Natomiast przedsiębiorstwa, które tych norm nie wypełnią, nie tylko nie będą mogły dostarczać swych wyrobów do krajów UE, lecz również sprzedawać ich na polskim rynku wewnętrznym (z wyjątkiem nielicznych towarów produkowanych lokalnie). Dostosowania takie wymagają nakładów, które w krótkim okresie mogą pogorszyć wyniki finansowe przedsiębiorstw, w dłuższym zaś wpłyną na poprawę konkurencyjności wyrobów. W tym kontekście na pozytywne podkreślenie zasługuje uzyskanie przez Polskę okresu przejściowego na wprowadzenie wspólnotowej procedury rejestracji leków. Brak takiego okresu groził wycofaniem z obrotu dużej liczby leków produkowanych w Polsce i zastąpieniem ich przez droższe farmaceutyki importowane.

W skali całej gospodarki, w długim okresie przeważać powinny pozytywne efekty swobody przepływu towarów - obniżka kosztów produkcji i wzrost efektywności w następstwie poszerzenia rynków zbytu. Korzyści odniosą również konsumenci, dzięki bardziej skutecznej ochronie ich praw oraz uzyskaniu dostępu do bogatszej i lepszej jakościowo oferty towarowej, wyższej jakości i niższej cenie wyrobów. W krótkim okresie liczyć należy się z pogłębieniem deficytu obrotów handlowych w wyniku nasilenia konkurencji towarów importowanych na rynku polskim, m.in. z nowych krajów członkowskich. Z szacunków ekspertów wynika, że akcesja do Unii Europejskiej w początkowej fazie przyczyni się do przyspieszenia wzrostu obrotów polskiego handlu zagranicznego o 1-3 pkt. proc. w eksporcie i o 2-3,5 pkt. proc. w imporcie.

Negatywnym skutkiem pełnej liberalizacji obrotów towarowych z krajami UE oraz wprowadzenia taryfy unijnej w handlu z krajami trzecimi będzie ponadto znaczne zmniejszenie wpływów budżetowych z tytułu ceł. Dokonana przez Ministerstwo Finansów wariantowa symulacja wskazuje, że (z uwzględnieniem redukcji stawek celnych związanych w WTO) wpływy do polskiego budżetu z ceł, przekraczające 5 mld zł w 2000 r., obniżą się do ok. 1450 mln zł w 2004 r., 270 mln zł w 2005 r. i 290 mln zł w 2006 roku.

W wyniku zlikwidowania pozostałych utrudnień w dostępie do rynku krajów Unii, w tym ze względu na pełną liberalizację handlu artykułami rolno-spożywczymi, zwiększą się możliwości eksportu polskich towarów i usług. Powstanie więc szansa na większą sprzedaż produktów rolnych i zdrowej żywności na wspólnym rynku. Pomyślnym rezultatem negocjacji jest możliwość stosowania klauzuli ochronnej w sytuacji, gdyby wymiana handlowa z UE w obszarze artykułów rolno-spożywczych powodowała poważne zakłócenia na rynku rolnym.

Polscy producenci i eksporterzy, w tym zwłaszcza małe i średnie przedsiębiorstwa, uzyskają też możliwość korzystania z licznych form pomocy i dopuszczonych przez UE programów pośredniego wspierania eksportu.

Pełne wykorzystanie długookresowych szans związanych z wejściem na jednolity rynek Unii Europejskiej oraz uniknięcie - a przynajmniej złagodzenie - możliwych zagrożeń będzie wymagać, obok inicjatywy i działań dostosowawczych samych przedsiębiorstw, wsparcia ich wysiłków przez państwo. Powinno ono obejmować zwłaszcza tworzenie korzystnych warunków dla aktywności inwestycyjnej, kreowania i wdrażania innowacji i postępu technicznego oraz zapewnienie polskim eksporterom instrumentów i środków oficjalnego wsparcia, porównywalnych z oferowanymi w krajach UE.

Swobodny przepływ osób

Obszar ten obejmuje ogół zagadnień dotyczących wzajemnego uznawania kwalifikacji zawodowych, swobodnego przepływu pracowników, zachowania ich praw do emerytur dodatkowych, a także kwestie koordynacji systemów zabezpieczeń społecznych i praw obywatelskich, w tym prawa pobytu i praw wyborczych.

W zakresie dostępu do unijnego rynku pracy ustanowiony został, na wniosek UE, okres przejściowy w formule - 2+3+2, ograniczający możliwość zatrudniania obywateli nowych państw przystępujących w krajach członkowskich UE.

Przyjęta formuła oznacza, iż po dwóch pierwszych latach okresu przejściowego obecne kraje UE będą mogły znieść istniejące ograniczenia w dostępie do rynku pracy lub, w przypadku zakłóceń na ich rynkach pracy, zdecydować o dalszym przedłużeniu (na kolejne 3 lata) okresu przejściowego. Oznacza to również, że Polska może stosować podobne ograniczenia wobec obywateli obecnych państwa członkowskich UE. Ponadto w trakcie trwania okresu przejściowego obywatele nowo przyjętych państw członkowskich będą mogli skorzystać z rozwiązania dającego im pierwszeństwo w dostępie do rynków pracy Unii przed obywatelami krajów trzecich, tj. nie należących do UE.

Po dwóch latach okres przejściowy może być przedłużony o kolejne trzy lata. Po pięciu latach możliwe jest wydłużenie okresu przejściowego o następne dwa lata, jeżeli zainteresowane kraje członkowskie uzasadnią, że napływ siły roboczej z nowych krajów członkowskich powoduje zakłócenia na ich rynku pracy.

W przypadku Niemiec i Austrii okres przejściowy dotyczy także świadczenia usług przez pracowników z nowych państw członkowskich w niektórych sektorach gospodarki (w szczególności w budownictwie).

Decyzja co do stosowania ograniczeń w swobodnym podejmowaniu pracy przez obywateli nowych państw członkowskich zależy od każdego z obecnych krajów z osobna. Królestwo Niderlandów, Szwecja, Dania, Irlandia i Wielka Brytania wyraziły gotowość do otwarcia swoich rynków pracy już z chwilą naszej akcesji do UE. Część państw UE zadeklarowała liberalizację rynku pracy już po dwóch latach naszego członkostwa.

Polska zaakceptowała także dorobek prawny UE (acquis communautaire) w dziedzinie wzajemnego uznawania kwalifikacji i tytułów zawodowych. W wyniku negocjacji przyjęto rozwiązanie, które prowadzi do uznania wszystkich dyplomów pielęgniarskich i dyplomów położnych. W przypadku dyplomu licencjata pielęgniarstwa oraz licencjata położnictwa władze krajowe w specjalnym certyfikacie będą potwierdzały posiadanie dyplomu oraz wymaganego doświadczenia zawodowego (co najmniej 3 lata praktyki zawodowej w ciągu 5 lat przed wydaniem certyfikatu).

Podobne rozwiązanie będzie obowiązywać w odniesieniu do dyplomów pielęgniarki i pielęgniarki dyplomowanej oraz dyplomu położnej (certyfikat będzie poświadczał 5-letnią czynną praktykę zawodową w okresie 7 lat przed jego wydaniem).

W celu zapewnienia odpowiedniej koordynacji systemów ubezpieczeń społecznych Polska zobowiązała się do podjęcia działań usprawniających struktury administracyjne, co umożliwi bardziej efektywne wdrażanie regulacji w tej dziedzinie.

Strona polska zobowiązała się również do wdrożenia odpowiednich regulacji prawnych z zakresu praw wyborczych czynnych i biernych (dot. wyborów samorządowych i do Parlamentu Europejskiego).

Obawy niektórych krajów UE dotyczące znacznej skali legalnej migracji polskich pracowników nie znajdują uzasadnienia. Symulacje przeprowadzone zarówno przez ekspertów krajowych jak i zagranicznych wskazują bowiem, że potencjał migracyjny z Polski może wynosić ok. 350-390 tys. Polaków, a realnie w pierwszych latach członkostwa - ok. 100 tys. osób.

Pozytywną stroną integracji będzie jest wzrost inwestycji zagranicznych, co spowoduje wzrost zatrudnienia.

Należy oczekiwać, że w miarę stopniowego wyrównywania się poziomu rozwoju ekonomicznego oraz wzrostu handlu pomiędzy Polską a pozostałymi krajami Unii, a także zmniejszania się przyrostu zasobów siły roboczej presja migracji pracowników ulegnie osłabieniu.

Konsekwencją integracji z UE będzie pełne dostosowanie polskiego rynku pracy do standardów obowiązujących w UE. Oznacza to w dłuższej perspektywie zapewnienie porównywalnych z krajami Unii standardów pracy i świadczeń socjalnych, objętych Europejską Kartą Społeczną oraz Europejskim Kodeksem Zabezpieczenia Społecznego. Odnosi się to w szczególności do poziomu wynagrodzeń oraz zasiłków dla bezrobotnych, jak również czasu pracy, minimalnego wymiaru urlopu, standardów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Mimo wprowadzenia okresu przejściowego w zakresie dostępu polskich obywateli do wspólnotowego rynku pracy, ogólny wynik negocjacji w tym obszarze należy ocenić pozytywnie. Takie rozwiązanie było konieczne dla zakończenia negocjacji na temat swobody przepływu osób. Czasowe ograniczenie dostępu do unijnego rynku pracy było niezbędne dla neutralizacji obaw społeczeństw UE (zwłaszcza Niemiec i Austrii, w tym w regionach przygranicznych). Jednocześnie należy podkreślić, że wiele państw UE (Szwecja, Dania, Irlandia, Grecja, Wielka Brytania) zadeklarowało gotowość do liberalizacji rynku pracy od dnia przystąpienia Polski do UE, a Włochy i Francja zliberalizują rynek pracy po 2 latach od przystąpienia Polski do UE.

Swoboda świadczenia usług

Swoboda świadczenia usług obejmuje uregulowania prawne, tworzące podstawy nieograniczonych możliwości świadczenia usług we wszystkich państwach członkowskich. Polska zadeklarowała gotowość wdrożenia całości dorobku prawnego UE w tym obszarze do dnia uzyskania członkostwa, z wyjątkiem kwestii, w odniesieniu do których wystąpiła i uzyskała rozwiązania przejściowe lub stałe wyłączenie spod działania prawa UE.

Dla rzeczywistej swobody świadczenia usług ogromne znaczenie mają inne postanowienia, w tym o swobodzie przepływu towarów, kapitału, osób i zakładania przedsiębiorstw. Dla neutralizacji obaw społeczeństw UE (zwłaszcza Austrii i Niemiec, w tym w regionach przygranicznych) uzgodniono okresy przejściowe w dostępie polskich obywateli do unijnego rynku pracy. W gospodarkach krajów Unii Europejskiej udział usług w tworzeniu PKB w 2000 r. wynosił 72%, podczas gdy przemysłu przetwórczego i budownictwa - 26%, a rolnictwa, leśnictwa i rybołówstwa - 2%. Także w Polsce transformacja przyniosła znaczny wzrost roli usług (w 2000 r. stanowiły one 62% PKB, wobec 54% w 1995 r.), natomiast zmalało znaczenie przemysłu przetwórczego i budownictwa (z 39% w 1995 r. do 34% w 2000 r.).

Dla Polski największe znaczenie w obrotach usługami z zagranicą ma sektor - podróże zagraniczne" (40% ogólnych obrotów usługowych), następnie usługi transportowe, budowlane, finansowe, ubezpieczeniowo-reasekuracyjne. Część usług jest wliczona w cenę dóbr (serwis maszyn i urządzeń itp.) lub jest rozliczana z partnerami zagranicznymi w drodze kompensaty (usługi pocztowe i telekomunikacyjne).

Biorąc pod uwagę obecne możliwości oraz uwarunkowania naturalne polskiego rynku, Polska mogłaby zwiększyć swoje udziały w zakresie:


usług transportowych - z uwagi na duży potencjał przewozowy oraz korzystne położenie geograficzne;

wąskiej grupy usług wysoko wyspecjalizowanych - ze względu na wysokie umiejętności fachowe polskich specjalistów i ich relatywnie niskie płace (np. renowacje zabytków);

usług budowlanych - z uwagi na dotychczas uzyskane doświadczenia i znaczący potencjał wykorzystujący m. in. niższe koszty siły roboczej;

innych usług profesjonalnych, np. programowania, wzornictwa, itp.;

usług turystycznych - przystąpienie Polski do UE powinno spowodować wzrost przyjazdów do Polski i stopniowy rozwój turystyki;

usług z zakresu kultury.

Po przystąpieniu Polski do Unii należy także spodziewać się intensyfikacji importu wielu usług z krajów UE (usług finansowych i w zakresie doradztwa, marketingu, audytingu itp.). Jednocześnie będzie występował proces silniejszego powiązania sieci usługowych, operujących we Wspólnotach z firmami działającymi w Polsce.

Usługi transportowe są drugim co do znaczenia (ponad 20%) sektorem w obrotach usługami z zagranicą. W transporcie samochodowym przyjęcie unijnych standardów (zarówno dotyczących warunków pracy kierowców, jak i wyższych wymagań technicznych pojazdów) nie powinno obniżyć w znaczącym stopniu jego konkurencyjności, albo też budzić obaw o eskalację napływu obcych firm do Polski.

W negocjacjach ustalono, że międzynarodowy transport drogowy między Polską a UE zostanie generalnie zliberalizowany od 2004 r., jednak przewozy wewnątrz każdego państwa (tzw. kabotaż) dostępne będą dla innych państw członkowskich dopiero pięć lat póśniej, tj. od 1 maja 2009 r. W zamian Polska wywalczyła, aby nasza sieć dróg była otwierana dla najcięższych (ważących ponad 44 t.) unijnych ciężarówek stopniowo i za opłatą. O trzy lata odłożono także wprowadzenie do Polski konkurencji dla PKP.

Rynek transportu lotniczego zostanie w pełni zliberalizowany. Każdy unijny przewośnik będzie mógł bez ograniczeń obsługiwać nie tylko linie między Polską a pozostałymi krajami UE, ale także wewnątrz naszego kraju. LOT otrzyma identyczne przywileje na terenie krajów członkowskich. W efekcie powinny spaść ceny biletów, klienci będą mieli większy wybór linii, w tym tzw. tanich. Strona polska będzie musiała dostosować swą infrastrukturę (porty lotnicze, system kontroli lotu, łączność itp.) do wymagań UE.

Z dniem 1 stycznia 2003 r. nastąpiła pełna liberalizacja usług telekomunikacyjnych. Spowoduje to prawdopodobnie spadek cen połączeń międzynarodowych, szczególnie z krajami UE. Można także spodziewać się szybszego rozwoju sieci.

Od 2006 r. monopol Poczty Polskiej zostanie ograniczony do przesyłek o wadze do 50 g. Przesyłki o większym ciężarze będą mogły dostarczać prywatne firmy kurierskie, które obecnie mogą obsługiwać tylko rynek paczek powyżej 2 kg. Powinno to pozwolić m.in. na rozwój sprzedaży przez Internet. Firmy kurierskie będą jednak musiały składać się na specjalny fundusz finansowania tzw. usług powszechnych, w rezultacie Poczta Polska będzie nadal świadczyła deficytowe usługi.

Rozwój usług budowlanych zależy przede wszystkim od swobody przepływu pracowników z Polski do krajów Unii.

W zakresie sektora usług finansowych (tj. bankowych, ubezpieczeniowych i obrotu papierami wartościowymi) prawo polskie jest zasadniczo zgodne z prawem wspólnotowym w zakresie podstawowych kwestii dotyczących podejmowania i prowadzenia działalności bankowej.W odniesieniu do wysokości funduszy własnych banków spółdzielczych uzyskany został okres przejściowy do 31 grudnia 2007 r. na dostosowanie do wymogu minimalnego poziomu funduszy własnych w wysokości 1 mln euro. Ustalono następujący harmonogram dochodzenia do wymaganego poziomu funduszy własnych:


do 31 grudnia 2000 r. równowartość 300 tys. euro;

do 31 grudnia 2005 r. równowartość 500 tys. euro;

do 31 grudnia 2007 r. równowartość 1 mln euro.

Ponadto - z uwagi na szczególny rodzaj działalności - Polska uzyskała wyłączenie spod dyrektyw prawa UE następujących polskich instytucji: Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych (SKOK), Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) oraz Korporacji Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych.

W wyniku dostosowania polskiego sektora bankowego do standardów europejskich ograniczono bezpośrednią kontrolę Skarbu Państwa do 3 banków (PKO BP, BGŻ i BGK). Ponad 60 banków funkcjonuje natomiast jako podmioty komercyjne i na nie przypada 95% funduszów własnych całego sektora bankowego. Wraz z kapitałem inwestorzy zagraniczni zapewniają dostęp do nowych technologii i know-how, umożliwiają pozyskanie nowych międzynarodowych klientów, a po przystąpieniu Polski do Unii dają możliwość sprostania silnej presji konkurencyjnej. Fuzje i połączenia przyczyniły się do koncentracji usług bankowych (w końcu 2001 r. do 10 największych banków należało ponad 80% aktywów netto). Tendencja ta sprzyja umacnianiu systemu bankowego i zwiększa jego konkurencyjność na rynku unijnym. Dynamiczne procesy konsolidacyjne powodują ograniczanie zatrudnienia w tym sektorze. Nasilenia procesów konsolidacji oczekiwać można we wciąż rozdrobnionym sektorze funduszy emerytalnych (z obecnych 17 OFE na rynku może pozostać 8-10 lub mniej).

Jednolity Rynek oznacza swobodę świadczenia usług przez producentów, zarówno w kraju, w którym znajduje się siedziba przedsiębiorstwa, jak i w każdym innym kraju członkowskim UE. Prowadzi to do większej konkurencji, niż na zamkniętym rynku krajowym. Jednocześnie polscy konsumenci zyskają wielokrotnie większy wybór usługodawców, a polscy usługodawcy będą mogli zdobywać nowych klientów w całej Unii.

W rezultacie przyjętych zobowiązań można spodziewać się: obniżenia taryf przewozowych (w transporcie lotniczym, kolejowym i samochodowym), podniesienia bezpieczeństwa przewozów, depozytów bankowych i innych usług finansowych, poprawy jakości świadczonych usług, wprowadzania nowoczesnych form świadczenia usług (m. in. z wykorzystaniem bankomatów, telefonów czy Internetu), zmniejszenia negatywnego oddziaływania transportu na środowisko naturalne, racjonalizacji wydatków publicznych ponoszonych na funkcjonowanie rynku usług kolejowych. Efektem działań na rzecz regionalizacji rynku kolejowego będzie lepsze dostosowanie ofert przewozowych do oczekiwań i potrzeb społecznych na szczeblu lokalnym i regionalnym.

Równocześnie konieczność wzmocnienia pozycji konkurencyjnej polskich podmiotów świadczących usługi generuje wydatki na zakupy nowoczesnego taboru samochodowego, kolejowego i samolotów, nowoczesnych systemów informacyjnych oraz modernizację infrastruktury kolejowej, telekomunikacyjnej, lotnisk.

Swoboda świadczenia usług, wraz ze swobodą przepływu towarów, osób i kapitału, tworzy fundament jednolitego rynku UE, który stanowi z kolei jedną z sił napędowych europejskiej integracji. Przyjęcie przez Polskę regulacji dotyczących obszaru "Swoboda świadczenia usług" wiąże się z ogromnym wysiłkiem dostosowawczym w tak istotnych dziedzinach działalności gospodarczej jak bankowość, ubezpieczenia, rynek papierów wartościowych i usługi inwestycyjne, ochrona danych osobowych, usługi społeczeństwa informacyjnego. Z drugiej strony da to polskim instytucjom i operatorom gospodarczym możliwość niezakłóconego włączenia się w funkcjonowanie jednolitego rynku UE oraz uzyskanie nowych perspektyw rozwoju.

Swobodny przepływ kapitału

Polska zadeklarowała pełne dostosowanie prawa polskiego do prawa wspólnotowego w zakresie swobodnego przepływu kapitału i płatności, a także w kwestii zapobiegania praniu brudnych pieniędzy.

Najważniejsze postanowienia w zakresie przepływu kapitału finansowego i płatności to:


zniesienie ograniczeń w zakresie podejmowania działalności gospodarczej;

zniesienie ograniczeń w zakresie dokonywania operacji kapitałowych na rynku krajowym;

zniesienie ograniczeń w zakresie operacji rynku pieniężnego i innych operacji krótkoterminowych;

implementacja dyrektywy UE w sprawie finalności rozrachunku w systemach płatności i w systemach rozrachunku papierów wartościowych;

przyjęcie zgodnych z acquis instrumentów ostrożnościowych w zakresie nadzoru nad instytucjami finansowymi;

rozszerzenie przepisów w zakresie zapobiegania praniu brudnych pieniędzy na podmioty dotychczas nimi nie objęte.

Objęcie Polski swobodą przepływu kapitału i przyjęcie dorobku prawnego UE w tym obszarze umożliwi pełne włączenie kraju w europejski, a także światowy obieg kapitału. Przyniesie to zwiększenie zainteresowania gospodarką polską jako miejscem lokowania kapitału, zwiększy bezpieczeństwo obrotu kapitału i systemu bankowego, wpłynie na obniżenie kosztów usług finansowych i ożywienie działalności gospodarczej. Pełna swoboda przepływu kapitału przyczyni się do modernizacji wielu dziedzin gospodarki w Polsce, co byłoby trudne bez znacznego zaangażowania kapitału zagranicznego. Członkostwo w UE wzmocni bezpieczeństwo zarówno inwestycji zagranicznych, jak i krajowych, stwarzając gwarancję większej stabilności przepisów i polityki gospodarczej.

Szczególnie korzystna dla zwiększenia wiarygodności Polski i podmiotów krajowych wobec instytucji zagranicznych jest implementacja przepisów unijnych dotyczących finalności rozrachunku w systemach płatności i w systemach rozrachunku papierów wartościowych. Przepisy te zmniejszają poziom ryzyka systemowego, ustalając wymagalność zleceń transferu nawet w przypadku postępowania upadłościowego wobec uczestnika, a także nieodwoływalność zleceń po upływie momentu określonego w ustawie. Pozwoli to ograniczyć ryzyko działania i zachęci inwestorów, nie tylko z UE, do podejmowania działalności w Polsce, oferując rynki zbytu na terenie całego, rozszerzającego się ugrupowania. Wzrost wiarygodności inwestycyjnej Polski przełoży się na poprawę warunków i obniżenie kosztów pozyskania kapitału za granicą, zwłaszcza kredytów i pożyczek.

Obok zwiększenia zaangażowania kapitałowego zagranicznych przedsiębiorstw w Polsce, należy oczekiwać, że stopniowo będą wzrastały inwestycje polskie za granicą, szczególnie w krajach UE.Integracja rynków kapitałowych w ramach UE zapewni Polsce dostęp do wynikających stąd korzyści, m.in. nowoczesnych technologii, korzyści skali, zmniejszenia zakłóceń konkurencji oraz obniżenie kosztów usług finansowych, sprzyjające bardziej efektywnej alokacji zasobów.

Wraz ze swobodą przepływu kapitału i usług nastąpi dalszy rozwój sektora bankowego oraz funduszy inwestycyjnych, ubezpieczeniowych i emerytalnych. Zniesione zostaną pozostałe ograniczenia swobody zakładania i działania oddziałów zagranicznych banków, ubezpieczycieli i innych instytucji finansowych. Należy oczekiwać, że spowoduje to dodatkowy napływ kapitału zagranicznego do polskiego sektora finansowego, co pozwoli na wzmocnienie i unowocześnienie tego sektora. Należy przy tym zaznaczyć, że w przypadku polskiego sektora bankowego udział kapitału zagranicznego już jest wysoki - w połowie 2002 r. jego udział w funduszach własnych sektora sięgał 81%. Ponadto bankowe procesy konsolidacyjne w Europie i na świecie będą również wpływać na polski sektor bankowy.

Po przystąpieniu do UE należy oczekiwać dalszego zwiększenia dopływu pożyczek i kredytów ze strony międzynarodowych instytucji finansowych związanych z UE, m.in. Europejskiego Banku Inwestycyjnego i Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju. Poprawią się także warunki, na których udzielane będą wspomniane kredyty i pożyczki. W rezultacie zmniejszenia ryzyka, związanego z inwestowaniem na rynku polskim, można oczekiwać spadku udziału kapitału spekulacyjnego i wydłużenia okresu inwestycji portfelowych. Zmniejszy to niebezpieczeństwo nagłego wycofania kapitału spekulacyjnego oraz wynikających stąd problemów gospodarczo-walutowych.

W zakresie nabywania nieruchomości, Polska uzyskała zgodę na dwa okresy przejściowe w trakcie których w stosunku do obywateli UE utrzymane zostaną krajowe zasady nabywania nieruchomości przez cudzoziemców (tj. wymóg uzyskania zezwolenia):


okres 5-letni, począwszy od daty uzyskania członkostwa w UE, dotyczy nabywania tzw. drugich domów przez obywateli UE (oraz państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego). Wyłączone z tej kategorii są nieruchomości o charakterze rekreacyjnym, nabywane w celu prowadzenia działalności gospodarczej. Okres przejściowy nie obejmuje osób zamieszkujących legalnie i nieprzerwanie na terenie Polski przez okres co najmniej 4 lat przed nabyciem nieruchomości;

okres 12-letni, począwszy od daty uzyskania członkostwa w UE, dotyczy nabywania nieruchomości rolnych i leśnych przez obywateli UE (oraz państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego). Okres przejściowy nie obejmuje rolników indywidualnych osiedlających się i prowadzących działalność rolniczą na zasadach samozatrudnienia w Polsce, pod warunkiem dzierżawy i uprawiania przez nich ziemi przez okres co najmniej 3 lat, a w województwie warmińsko-mazurskim, kujawsko-pomorskim, zachodniopomorskim, pomorskim, lubuskim, wielkopolskim, dolnośląskim i opolskim - przez okres 7 lat przed nabyciem nieruchomości.

Uzyskane przez Polskę okresy przejściowe w sprawie nabywania nieruchomości, pozwalające zachować kontrolę nad obrotem najbardziej newralgicznymi kategoriami nieruchomości, uchronią polski rynek przed ewentualnymi negatywnymi zjawiskami, jakich można byłoby się obawiać w związku z pełną liberalizacją tego rynku dla cudzoziemców od dnia członkostwa. W szczególności chodzi tu o zapobieżenie spekulacyjnym działaniom na rynku ziemi rolnej, której potencjalna wartość, w związku ze wzrostem rentowności produkcji rolnej, wzrastać będzie w pierwszych latach członkostwa szybciej, niż faktyczna cena uzyskiwana na rynku.

Prawo spółek

Polska zadeklarowała przyjęcie dorobku prawnego UE w tym obszarze i nie wystąpiła tu o okresy przejściowe. Polska osiągnęła znaczny stopień dostosowania do acquis w tym zakresie i systematycznie wypełnia uzgodnione zobowiązania negocjacyjne. W ramach obszaru negocjacyjnego "Prawo spółek" uzgodniono przyjęcie regulacji w następujących dziedzinach: prawo spółek, rachunkowość spółek, ochrona własności intelektualnej (w tym własności przemysłowej). Przyjęto także realizację wynikającą z konwencji brukselskiej i konwencji z Lugano (o jurysdykcji i wykonaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych), a także konwencji rzymskiej (o prawie właściwym dla umownych stosunków zobowiązaniowych). W wyniku wprowadzenia unijnych regulacji zwiększy się wiarygodność polskich przedsiębiorców zarówno na rynku wspólnotowym, jak i na rynku globalnym oraz bezpieczeństwo inwestowania w Polsce. Zmniejszenie ograniczeń działalności gospodarczej, a także wprowadzenie unijnego systemu prowadzenia i rozstrzygania sporów wpłynie na poprawę działalności przedsiębiorstw.

Pełne dostosowanie prawa polskiego do norm unijnych w obszarze "Prawo spółek" zintensyfikuje działania przeciwdziałające piractwu i podrabianiu towarów, wzmocni kontrolę graniczną oraz poprawi koordynację działań instytucji zajmujących się egzekwowaniem prawa (służby celne, policja, wymiar sprawiedliwości).

W końcowej fazie rokowań ujawniło się bardzo wyraśnie wzajemne powiązanie rozdziału "Prawa spółek" z problematyką "Swobody przepływu towarów" w części dotyczącej farmaceutyków. Rezultaty rozmów w obu obszarach należy postrzegać łącznie i ocenić jako zadowalające z punktu widzenia interesów sektora leków w Polsce. W ocenie sektora wprowadzenie specjalnego mechanizmu importu równoległego nie spowoduje negatywnych implikacji dla polskich producentów farmaceutyków.

Polityka konkurencji

Wdrożenie europejskich reguł konkurencji jest niezbędne dla właściwego funkcjonowania gospodarki polskiej w realiach Jednolitego Rynku.

Negocjacje w tym obszarze obejmowały dwie zasadnicze części. Pierwsza z nich dotyczy ochrony konkurencji w stosunkach przedsiębiorstw między nimi oraz w ich stosunkach z konsumentami (reguły konkurencji skierowane do przedsiębiorstw). Chodzi przede wszystkim o porozumienia antykonkurencyjne, zachowania o charakterze monopolistycznym oraz o nadużywanie dominującej pozycji na rynku.

Druga grupa przepisów dotyczy ochrony konkurencji w stosunkach między przedsiębiorstwami a władzami publicznymi (reguły konkurencji skierowane do państwa). Chodzi w szczególności o kwestie pomocy publicznej dla przedsiębiorstw.

Reguły konkurencji skierowane do przedsiębiorców, zakazujące zachowań o charakterze antykonkurencyjnym, zostały już niemal całkowicie uregulowane w polskim ustawodawstwie w sposób zgodny z acquis communautaire. Dlatego też Polska nie występowała w tym podobszarze o okresy przejściowe. Wspólnotowe reguły konkurencji odnoszące się do stosunków pomiędzy przedsiębiorstwami zakazują m.in. zawierania umów ograniczających wolną konkurencję, tworzenia karteli cenowych, nadużywania pozycji dominującej, wprowadzania podziału rynku oraz udzielania wyłączności na sprzedaż swoich wyrobów. Ten ostatni zakaz nie dotyczy branż wymagających wysokiej specjalizacji sprzedawców, takich jak elektronika czy motoryzacja. Nadzorowane są również fuzje i przejęcia firm, jako stanowiące potencjalne zagrożenie dla wolnej konkurencji. Wdrożenie przez Polskę wspomnianych reguł przyczyni się do umocnienia wolnej konkurencji na polskim rynku.

W negocjacjach rozstrzygnięto również kwestie ochrony konkurencji w stosunkach pomiędzy przedsiębiorstwami a władzami publicznymi, a zwłaszcza zasady udzielania przedsiębiorcom pomocy publicznej.

W zakresie pomocy publicznej udzielanej w Specjalnych Strefach Ekonomicznych (SSE) przyjęto następujące ustalenia:


małe i średnie przedsiębiorstwa korzystać będą z okresów przejściowych, odpowiednio do 2011 r. i 2010 r.;

pułap pomocy publicznej dla dużych przedsiębiorstw, które uzyskały zezwolenia na działalność w SSE do końca 1999 r., wynosić będzie 75% kosztów inwestycji, a dla przedsiębiorstw, które uzyskały zezwolenia w 2000 r. - 50%. Pomoc publiczna naliczana będzie od 1 stycznia 2001 r.;

pułap pomocy publicznej dla przedsiębiorstw z sektora motoryzacyjnego wynosić będzie 30% kosztów inwestycji.

W odniesieniu do pomocy publicznej przeznaczonej na dostosowanie się przedsiębiorstw do unijnych standardów ochrony środowiska, Polska uzyskała zwiększony pułap pomocy publicznej w zakresie zgodnym z okresami przejściowymi uzgodnionymi w obszarze "środowisko".

Pomoc publiczna na restrukturyzację hutnictwa udzielana w latach 1997-2003 będzie mogła osiągnąć kwotę 3,38 mld złotych (836 mln euro). Przewiduje się, iż do 2006 r. nastąpi redukcja mocy produkcyjnych w hutnictwie o 1.231 tys. ton. Działania te mają doprowadzić do osiągnięcia przez polskie huty rentowności i wydajności pracy na poziomie hut zachodnioeuropejskich.

W wyniku członkostwa w UE zwiększą się możliwości rozwojowe małych i średnich przedsiębiorstw. Sektor ten cieszy się w Unii Europejskiej specjalnymi względami. Kraje członkowskie stworzyły korzystne warunki prawno-administracyjne dla rozwoju takich firm w postaci wsparcia finansowego, programów edukacyjnych oraz ochrony przed antykonkurencyjnymi działaniami dużych przedsiębiorstw. Podobnie musi być realizowana polityka wspierania tych przedsiębiorstw w Polsce. Realizowana w Polsce od kilku lat polityka wobec małych i średnich przedsiębiorstw jest finansowana m.in. z unijnych środków pomocowych, a w warunkach członkostwa w UE zakres możliwości w tym zakresie ulegnie rozszerzeniu. Badania przeprowadzone przez Polską Fundację Promocji i Rozwoju MśP wskazały, że najlepsze wyniki w krajach UE osiągają te spośród małych i średnich przedsiębiorstw, które jeszcze przed akcesją swych krajów przygotowały się do nowych warunków poprzez podniesienie jakości produktów, uzyskanie odpowiednich certyfikatów i wdrożenie nowych technologii. Aby sprostać tym zadaniom i silnej konkurencji na rynku unijnym potrzebna jest zwiększona pomoc ze strony państwa.

Przestrzeganie zasad konkurencji należy do fundamentalnych reguł Wspólnoty Europejskiej. W pierwszych latach po akcesji skutki gospodarcze i społeczne przyjęcia acquis communautaire w obszarze "Polityka konkurencji" zależeć będą od stopnia przygotowania polskich przedsiębiorstw do konkurowania z przedsiębiorstwami unijnymi. Wiele polskich przedsiębiorstw już obecnie z powodzeniem konkuruje z unijnymi, o czym świadczy wielkość ich eksportu do krajów UE. Dla tych przedsiębiorstw akcesja Polski do UE będzie niewątpliwie stanowiła silny bodziec rozwojowy.

Należy podkreślić, że w dłuższym horyzoncie czasowym przyjęcie wspólnotowych reguł konkurencji będzie miało pozytywny wpływ na rozwój całej polskiej gospodarki.

Przejęcie i wdrożenie nowoczesnych europejskich reguł konkurencji jest niezbędne dla właściwego funkcjonowania polskiej gospodarki w realiach jednolitego rynku. Pozwoli to na lepszą ochronę interesów konsumentów oraz przedsiębiorców działających na polskim rynku, tak krajowych, jak zagranicznych.

Uzgodnione w toku negocjacji wyjątki od zasad udzielania pomocy publicznej, w szczególności dopuszczalny pułap pomocy publicznej związanej z inwestycjami na poziomie 50% kosztów inwestycji, a dla niektórych przedsiębiorstw w SSE 75% i więcej (praktycznie nieograniczony dla małych i średnich przedsiębiorstw, które rozpoczęły działalność w SSE przed 2000 r.), oznaczają, że warunki inwestowania w Polsce, pod względem reguł pomocy publicznej, będą jednymi z najkorzystniejszych w poszerzonej Unii Europejskiej.

Program restrukturyzacji hutnictwa stali, przyjęty przez polski rząd pozwoli na uzdrowienie tego sektora i postawienie go na poziomie nowoczesności produkcji porównywalnym z poziomem zachodnioeuropejskim.

Rolnictwo

Obszar negocjacyjny "Rolnictwo" reguluje kwestie włączenia polskiego rynku towarów rolno-spożywczych w obszar europejskiego jednolitego rynku oraz objęcia polskiego rolnictwa instrumentami i mechanizmami Wspólnej Polityki Rolnej zarówno w zakresie regulacji rynków i produkcji jak i strukturalnego rozwoju obszarów wiejskich. Obszar "Rolnictwo" obejmuje także problematyką weterynaryjną (m.in. bezpieczeństwa żywnościowego) oraz fitosanitarną.

Negocjacje w tym obszarze przyniosły korzystniejsze dla Polski warunki niż pierwotnie zakładała Unia, chociaż nie wszystkie nasze postulaty zostały przyjęte.

W wyniku objęcia Polski mechanizmami Wspólnej Polityki Rolnej, polscy rolnicy zostaną beneficjantami organizacji rynków rolnych, m.in. zakupów interwencyjnych, płatności bezpośrednich, subsydiów eksportowych.

Najistotniejszym osiągnięciem negocjacyjnym była akceptacja wprowadzenia dopłat bezpośrednich. Uzgodnione warunki finansowe członkostwa zakładają przeznaczenie w budżecie UE środków na dopłaty bezpośrednie: w 2004 r. w wysokości 25%, w 2005 r. - 30%, w 2006 r. - 35% i w 2007 r. - 40% pełnego poziomu. W następnych latach kwoty te mają corocznie zwiększać się o kolejne 10%. Równocześnie uzyskano zgodę na wykorzystanie na rzecz podniesienia poziomu dopłat bezpośrednich części środków finansowych przewidzianych na rozwój wsi i obszarów wiejskich. Uzyskano zgodę UE na realokację: maksimum 20% środków na zobowiązania przewidziane w ujęciu rocznym w latach 2004-2006 lub 25% w 2004 r., 20% w 2005 r. oraz 15% w 2006 roku. Uwzględniając ewentualne dofinansowanie krajowe Polska uzyskała zgodę na sumaryczne podniesienie wysokości dopłat bezpośrednich w 2004 r. do 55%, w 2005 r. do 60% i w 2006 r. do 65% poziomu obowiązującego w obecnych państwach członkowskich UE. Od 2007 r. Polska będzie mogła uzupełniać poziom dopłat bezpośrednich o 30% ponad poziom odpowiedni dla danego roku, nie przekraczając jednakże poziomu 100% dopłat stosowanych w Unii. Polska wybrała uproszczony system wypłacania dopłat bezpośrednich, polegający na wsparciu finansowym gospodarstw rolnych proporcjonalnie do ich powierzchni, niezależnie od rodzaju prowadzonej działalności rolniczej. System ten umożliwia pełniejsze wykorzystanie środków finansowych przyznanych na dopłaty bezpośrednie i łatwiejszy dostęp do nich, nie wymaga skomplikowanych procedur stosowanych przy systemie standardowym. Będzie go można stosować przez 5 lat.

Polska utrzyma większość dotychczas stosowanych form pomocy państwa dla sektora rolnego, wycofując jedynie te, które już funkcjonują w UE w ramach Planu Rozwoju Wsi i Rolnictwa. Plan Rozwoju Obszarów Wiejskich przewiduje pomoc finansową dla gospodarstw położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, finansowanie rent strukturalnych dla rolników rezygnujących z działalności w wieku przedemerytalnym, wsparcie finansowe inwestycji na dostosowanie do standardów produkcyjnych UE oraz finansowanie programów zalesiania i programów rolno-środowiskowych. Niezależnie od tego UE podwyższyła wsparcie finansowe dla gospodarstw niskotowarowych do wysokości 1250 euro rocznie na gospodarstwo. Powyższe instrumenty wsparcia finansowego nie będą wymagały współfinansowania ze strony rolników.

Ponadto w ramach pomocy o charakterze strukturalnym Polska otrzyma, m.in., pomoc finansową na tworzenie grup producentów (Polska uzyskała 3-letni okres przejściowy w zakresie spełnienia obniżonych wymogów dla wstępnego uznawania organizacji producentów) oraz finansowanie pomocy technicznej. Uproszczone zostały zasady i poszerzony zakres wsparcia z funduszy UE na inwestycje w gospodarstwach rolnych, poprawę marketingu artykułów rolnych oraz wsparcie służb doradztwa rolnego.

Uwzględniając płatności bezpośrednie, środki związane z interwencją rynkową, planem rozwoju obszarów wiejskich oraz funduszami strukturalnymi w rolnictwie, szacuje się, że po akcesji do UE do rolnictwa i obszarów wiejskich, w latach 2004-2006 tylko z budżetu UE trafi do Polski rocznie średnio około 2,6 mld euro, tj. prawie dwa razy więcej środków niż wyniosły wydatki budżetowe na rolnictwo (bez KRUS) w 2002 r. (blisko 1,3 mld euro).

Na wniosek Polski Unia Europejska wyraziła zgodę, aby w ramach ogólnej klauzuli ochronnej umieszczonej w Traktacie Akcesyjnym przewidziana została możliwość zastosowania środków ochronnych w sytuacji wystąpienia poważnych trudności w sektorze rolnym. Dołączona do Traktatu Akcesyjnego deklaracja Komisji Europejskiej umożliwia monitorowanie przepływu towarów rolnych pomiędzy Polską i pozostałymi krajami UE.

Negocjacje w finalnej fazie doprowadziły do zmiany stanowiska UE w odniesieniu do szeregu kwestii. Podwyższona została powierzchnia bazowa oraz plon referencyjny. Do istotnych problemów negocjacyjnych należało też ustalenie limitów produkcyjnych decydujących o wykorzystaniu istniejącego potencjału produkcyjnego, utrzymaniu miejsc pracy oraz dochodów w polskim rolnictwie. Wynegocjowano przesunięcie 1,5 mln ton kwoty mlecznej do kwoty sprzedaży hurtowej (co nie tylko gwarantuje producentom indywidualnym zbyt mleka lecz również zaspakaja przyszłe potrzeby surowcowe zakładów przetwórczych) oraz dodatkową kwotę produkcyjną w wysokości 416 tys. ton (jako rezerwę restrukturyzacyjną).

Szereg kwot produkcyjnych wynegocjowano pomimo wcześniejszej odmowy UE przyznania ich w jakiejkolwiek wysokości. Dotyczy to lnu i konopi na włókno, suszu paszowego, cukru, pomidorów do przetwórstwa, tytoniu, premii dla hodowli krów mamek i owiec maciorek. Uzyskano znaczne podniesienie - proponowanych przez UE - kwot produkcyjnych izoglukozy oraz skrobi ziemniaczanej. Wzrosła też wysokość premii wołowej. UE zaakceptowała okres przejściowy (do 31 marca 2005 r.) dotyczący mechanizmów zarządzania kwotą mleczną, 5-letni okres przejściowy na zawartość tłuszczu w mleku pitnym, 5-letni na minimalną wielkość produkowanego surowca tytoniowego wymaganego dla uznania grup producentów oraz 3­letni na spełnienie obniżonych wymogów wstępnego uznawania grup producentów. Unia Europejska przyznała Polsce 3-letni okres przejściowy na kwalifikowanie ras mających prawo do premii dla krów mamek. Zaakceptowano również wytwarzanie w Polsce wina z importowanego soku gronowego i moszczu oraz zapewniono ochronę prawną nazw kilku wytwarzanych w Polsce gatunków wódek.

Uzyskane rezultaty negocjacyjne stwarzają dogodne warunki dla szybkiego integrowania się polskiego rolnictwa z jednolitym rynkiem UE w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Przyśpieszeniu ulegnie proces restrukturyzacji polskiej wsi i rolnictwa, powstaną nowe, korzystniejsze warunki dla wymiany handlowej w ramach UE oraz z krajami trzecimi. Interesy polskiego rolnictwa reprezentowane będą na forum WTO przez Unię Europejską, zapewniając Polsce identyczne warunki udziału w handlu światowym oraz możliwość korzystania z instrumentów wsparcia rynku rolnego, np. poprzez dopłaty do eksportu. Pierwsze lata po akcesji wymagać będą jednakże od Polski dużego wysiłku organizacyjnego w celu jak najszybszego efektywnego wejścia w struktury i mechanizmy UE, co warunkuje uzyskanie odpowiedniego poziomu absorpcji środków finansowych postawionych do dyspozycji polskiego rolnictwa.

Istniejące zasoby pracy na wsi powinny znajdować zatrudnienie w rozwijanym produkcyjno-usługowym otoczeniu rolnictwa i przedsięwzięciach na rzecz poprawy szeroko rozumianej infrastruktury. Stopniowo zwiększać się bowiem będzie udział drugiego filara wsparcia rolnictwa tj. finansowania rozwoju obszarów wiejskich.

W zakresie spraw weterynaryjnych i fitosanitarnych

Akty prawne Unii Europejskiej stanowią najbardziej rozbudowaną w porównaniu z innymi dziedzinami część jej dorobku prawnego oraz kompetencje organów i osób wykonujących nadzór weterynaryjny.

Polska zobowiązała się do wprowadzenia niezbędnych rozwiązań prawnych i instytucjonalnych tak, aby z dniem uzyskania członkostwa w UE zapewnić zgodność z wymogami prawa wspólnotowego w zakresie:

systemu kontroli weterynaryjnej i fitosanitarnej na granicy polskiej z państwami nie będącymi członkami UE oraz na granicy morskiej i w portach lotniczych;

systemu nadzoru nad bezpieczeństwem żywności dopuszczonej do obrotu;

weterynaryjnych i fitosanitarnych standardów produktów żywnościowych;

sanitarnych, higienicznych oraz technicznych warunków w zakładach przetwórstwa i produktów żywnościowych;

systemu rejestracji i identyfikacji zwierząt;

systemu monitorowania chorób zakaśnych zwierząt;

zakładów utylizacji odpadów zwierzęcych.

W rezultacie trudnych negocjacji Polska uzyskała okresy przejściowe dotyczące dostosowania strukturalnego dla 113 zakładów przetwórstwa mleka i 40 zakładów przetwórstwa rybnego (do końca 2006 r.) oraz 332 zakładów przetwórstwa mięsnego (do końca 2007 r.). Produkty pochodzące z powyższych zakładów będą dopuszczone do obrotu i spożycia wyłącznie na terytorium Polski, do zakończenia okresów przejściowych. Polsce przyznany został także okres przejściowy (do końca 2006 r.) na dostosowania strukturalne dla gospodarstw produkujących mleko.

Polska uzyskała też okres przejściowy do końca 2006 r., podczas którego mleko nie spełniające standardów wspólnotowych będzie mogło być przetwarzane nie tylko w zakładach objętych okresem przejściowym na dostosowanie, ale również w 56 zakładach, które spełniają standardy unijne. Warunkiem uzyskania powyższego okresu przejściowego było zagwarantowanie, że produkty wytwarzane z mleka gorszej jakości będą dopuszczone wyłącznie na rynek krajowy. Uzyskano także okres przejściowy (do końca 2009 r.) w odniesieniu do dobrostanu zwierząt, w zakresie dostosowania do norm wspólnotowych dotyczących klatek używanych do hodowli kur-niosek.

W zakresie problematyki fitosanitarnej, Polska wynegocjowała trzy rozwiązania przejściowe mające istotne znaczenie dla polskiego rolnictwa: do końca 2006 r. na wydłużenie terminu dostosowania dokumentacji rejestracyjnej 4 substancji używanych w produkcji środków ochrony roślin, 10-letniego okresu przejściowego, podczas którego możliwa będzie uprawa w Polsce wyłącznie odmian ziemniaków odpornych na raka ziemniaczanego, a także możliwość rozprowadzenia leśnego materiału rozmnożeniowego do czasu wyczerpania zgromadzonych zapasów. Rybołówstwo

W trakcie negocjacji w obszarze "Rybołówstwo" dokonano uzgodnień w następujących grupach tematycznych: zarządzanie i kontrola zasobów, organizacja wspólnego rynku, pomoc państwa i polityka strukturalna, międzynarodowe umowy rybackie.

Polska zaakceptowała zasady Wspólnej Polityki Rybackiej (WPR) w zakresie dostępu do zasobów biologicznych, w tym reguły względnej stabilności opartej na kwotach połowowych dla poszczególnych państw członkowskich. Oznacza to dostęp Polski do wszystkich łowisk Unii Europejskiej na Bałtyku oraz na innych obszarach morskich w oparciu o reguły Wspólnej Polityki Rybackiej. Polskie jednostki połowowe będą mogły także prowadzić działalność rybacką na łowiskach dalekomorskich, którymi dysponuje UE. Kutry rybackie UE uzyskają zaś dostęp do polskich łowisk w ramach przyznanych kwot połowowych, z wyłączeniem pasa wód terytorialnych.

Z uwagi na wyłączne kompetencje Wspólnoty Europejskiej w zakresie polityki rybackiej, kwoty jakimi dysponuje Polska na mocy umów międzynarodowych zostaną włączone do zasobów połowowych Wspólnoty. Polska zachowa jednak prawo do połowów w dotychczasowych wielkościach posiadanych w ramach istniejących umów bilateralnych z krajami trzecimi. W wyniku negocjacji UE zaakceptowała wniosek Polski o rozszerzenie regulacji prawnych UE poprzez włączenie szprota bałtyckiego do systemu interwencji rynkowej.

Wobec drastycznego obniżenia się wielkości żywych zasobów Morza Bałtyckiego, a w szczególności dorsza, istnieje pilna konieczność zredukowania floty rybackiej na Bałtyku i ograniczenia połowów. Oznacza to restrukturyzację sektora rybackiego, która przeprowadzana będzie przy znacznym wsparciu z funduszy UE (zwłaszcza przez Finansowy Instrument Sterowania Rybołówstwem - FIFG). Dokonanie, przy wsparciu funduszy strukturalnych UE, modernizacji floty rybackiej, zwiększenia inwestycji w infrastrukturę portową oraz przetwórstwo rybne, a także promocja produktów rybołówstwa, powinny spowodować wyraśną poprawę jego rentowności i konkurencyjności.

Wycofanie się przez Polskę w tym obszarze negocjacyjnym z niektórych starań dotyczących okresów przejściowych, które uznawano wcześniej za ważne ze względu na potrzebę uzyskania niezbędnego czasu dla restrukturyzacji i modernizacji floty, przetwórstwa i zarządzania rynkiem ryb, należy bezwzględnie powiązać z przyspieszeniem prac dostosowawczych w tym sektorze do wymogów przyjęcia pełnej palety przepisów UE. Konsekwencją tego musi być wcześniejsze wdrożenie programu eliminującego zagrożenia społeczno-ekonomiczne wynikające z akceptacji regulacji unijnych, które zaczną obowiązywać z dniem akcesji do UE. Zatem do maja 2004 r. niezbędne jest dokonanie takich zmian, aby niektóre elementy stanu polskiego rybołówstwa (wielkość nakładu połowowego, stan wyposażenia kutrów, stan sanitarny zakładów przetwórstwa, rynek sprzedaży ryb) nie znalazły się w kolizji z ustawodawstwem unijnym i przez to nie stały się przyczyną niekorzystnych efektów ekonomicznych w tej branży.

Najważniejszym elementem skutków ekonomiczno-społecznych, wynikających z przyjętej Wspólnej Polityki Rybackiej, będzie doprowadzenie do racjonalnego stanu nakładu połowowego. Z badań ankietowych wynika, że przy przyjęciu maksymalnych stawek premii rekompensacyjnych, ok. 40% armatorów deklaruje chęć złomowania swoich jednostek. Jednakże żaden kraj UE nie zastosował maksymalnych stawek, tym bardziej, że 25% funduszu premiowego (odszkodowawczego) musi zapewnić budżet państwa. Konieczne jest zatem wewnętrzne uzgodnienie zasad likwidacji nakładu w zależności od segmentacji bałtyckiej floty kutrowej. Oznacza to dostosowanie ilości jednostek połowowych w odpowiednim segmencie floty (połowy dorsza, łososi, szprota i śledzia) do kwot limitów połowowych przyznanych Polsce. Będzie to punktem wyjścia do aktywnej interwencji na rynku pracy, tam gdzie będą zamieszkiwać rybacy ze zlikwidowanych jednostek. Należy rozważyć wprowadzenie różnorodnych rozwiązań służących przekwalifikowaniu rybaków odchodzących z zawodu, takich jak szkolenia, wsparcie samozatrudnienia w turystyce i innych branżach, ułatwienia w skorzystaniu z funduszy gwarancyjnych na nową działalność gospodarczą czy też wsparcie zatrudnienia rybaków w innych krajach UE.

Ponadto konieczne będzie dostosowanie kutrów do wymogów systemu VMS (radarowego systemu kontroli połowów) i poniesienia kosztów związanych z wyposażeniem ich w ten system.

Istotną konsekwencją wypełnienia wymagań organizacyjnych rynku rybnego WPR jest organizacja autoryzowanej sprzedaży w systemie aukcji. Obecnie jedynie Ustka ma zaawansowane prace nad stworzeniem odpowiedniej aukcji zgodnej z wymogami UE. W innych portach stworzenie punktów autoryzowanej sprzedaży napotyka na bariery prawne i organizacyjne. Wymaga to współdziałania władz samorządowych i regionalnych, także wojewodów, w przyspieszeniu prac z tym związanych. Opóśnienie tych prac może spowodować poważne perturbacje i straty ekonomiczne na rynku ryb.

Polityka transportowa

Polityka transportowa UE dotyczy transportu drogowego, kolejowego, lotniczego, morskiego, żeglugi śródlądowej oraz transportu kombinowanego i reguluje: harmonizację techniczną, bezpieczeństwo, dostęp do rynku i jego funkcjonowanie, swobodę świadczenia usług i zakładania przedsiębiorstw, stosunki zewnętrzne oraz pomoc państwa.

Polsce przyznano okresy przejściowe w dwóch dziedzinach:

w transporcie drogowym Polska uzyskała okres przejściowy do 31 grudnia 2010 r. dotyczący maksymalnego nacisku na drogę pojedynczej osi pojazdu na głównej międzynarodowej sieci drogowej (TINA);

w transporcie kolejowym do 31 grudnia 2006 r. Polska nie będzie musiała udzielać nieograniczonego dostępu przedsiębiorstwom kolejowym innych państw UE do Transeuropejskiej Kolejowej Sieci Towarowej znajdującej się na terytorium RP.

Od dnia uzyskania członkostwa Polska uzyska pełen dostęp do rynku międzynarodowych samochodowych przewozów towarowych.

Polscy przewośnicy będą wyłączeni z możliwości wykonywania drogowych przewozów kabotażowych w państwach członkowskich UE przez 3 lata (z możliwością przedłużenia go do maksimum 5 lat). Wyłączenie to dotyczy także możliwości wykonywania przewozów kabotażowych przez przewośników państw członkowskich UE na terytorium naszego kraju. Polska uzyskała jednocześnie zapewnienie o możliwości zawierania dwustronnych umów z państwami członkowskimi UE w sprawie stopniowej liberalizacji usług kabotażowych. Należy podkreślić, że zaproponowany przez UE okres przejściowy w zakresie drogowych przewozów kabotażowych w państwach członkowskich został także zaakceptowany przez inne kraje kandydujące.

W transporcie lotniczym Polska zadeklarowała wdrożenie całości dorobku prawnego UE do czasu akcesji, co oznacza pełny dostęp unijnych przewośników lotniczych (w tym także tzw. tanich linii) do rynku polskiego.

Dostosowania w obszarze polityki transportowej, zwłaszcza te związane z dostosowaniem dróg do norm UE oraz do przewidywanego wzrostu ruchu w okresie do 2010 r. będą wiązać się z określonymi kosztami. Warto jednakże podkreślić, że w tym okresie spodziewany jest znaczny udział środków unijnych finansujących rozbudowę i modernizację sieci drogowej w Polsce. Nasz kraj uzyska także z UE środki na budowę linii kolejowych i modernizację istniejącej infrastruktury transportowej.

Rezultatem udziału w unijnej polityce transportowej będzie w dłuższym okresie zrównoważony rozwój wszystkich rodzajów transportu - drogowego, kolejowego, żeglugi śródlądowej, morskiego i lotniczego, co sprzyjać będzie aktywizacji całej gospodarki i umożliwi konkurowanie z innymi krajami, nie tylko w transporcie. Sprawny transport jest ważnym czynnikiem wpływającym na nowe lokalizacje produkcji. Można oczekiwać korzyści dla podmiotów korzystających z usług transportowych, ale także dla samych przewośników. Korzystający z usług transportowych będą mieli do wyboru większą ilość ofert, często tańszych i bezpieczniejszych.

W wyniku procesów liberalizacji przewośnicy będą mieli wyrównane warunki konkurowania na jednolitym rynku transportowym. Na rynku pozostaną te przedsiębiorstwa, które będą w stanie osiągnąć najlepsze wyniki. Przykładem jest tu sytuacja w transporcie lotniczym, w którym konkurencja między przewośnikami narodowymi, a także powstawanie nowych, tanich linii lotniczych doprowadziły w ostatnich latach do znaczącej obniżki cen, łączenia się przewośników, ale także bankructwa niektórych z nich. Także w Polsce przewiduje się spadek cen usług w transporcie lotniczym po akcesji do UE. Polskie przedsiębiorstwa transportu lotniczego (a także morskiego) będą musiały, aby utrzymać się w warunkach konkurencji na rynku unijnym, wchodzić w spółki i alianse międzynarodowe. Do sprostania konkurencji międzynarodowej stosunkowo najłatwiej jest przygotować się przedsiębiorstwom transportu drogowego. Warunkiem konkurencyjności międzynarodowej tych przedsiębiorstw jest przede wszystkim nowoczesny tabor. Niektóre przedsiębiorstwa już takim taborem dysponują, a dla wielu będzie to możliwe w niedługim czasie.

Zarówno polscy przewośnicy, jak też korzystający z usług przewośników, odniosą korzyści w wyniku przyjęcia przez Polskę standardów unijnych w zakresie polityki transportowej. Poprawi się bezpieczeństwo przewozów, a także jakość infrastruktury transportowej. Polska otrzyma bowiem dodatkowe środki na budowę nowych dróg, autostrad, linii kolejowych oraz modernizację istniejącej już infrastruktury transportowej. Dzięki liberalizacji przewozów lotniczych spadną ceny biletów, zwiększy się ilość i jakość wykonywanych usług, zarówno w odniesieniu do przewozów wewnątrz kraju, jak też do państw członkowskich Unii Europejskiej. Dzięki procesom liberalizacji usług transportowych polscy przewośnicy będą mogli konkurować na jednolitym rynku, rozwijając w ten sposób dotychczasową działalność. Udział w polityce transportowej Unii Europejskiej w dłuższej perspektywie oznaczać będzie zrównoważony rozwój wszystkich rodzajów transportu - drogowego, kolejowego, żeglugi śródlądowej, morskiego i lotniczego. To także dostęp do nowoczesnych technologii, między innymi do tworzonego obecnie systemu nawigacji satelitarnej Galileo, który będzie szeroko stosowany w dziedzinie transportu.

Podatki

Polska zadeklarowała gotowość przyjęcia i wdrożenia całokształtu prawodawstwa wspólnotowego w zakresie podatków pośrednich oraz podatków bezpośrednich, a także w zakresie pomocy państwa o charakterze fiskalnym oraz współpracy administracyjnej i wzajemnej pomocy między państwami członkowskimi (unikanie podwójnego opodatkowania) z dniem uzyskania członkostwa.

Należy zaznaczyć, że dyrektywy unijne bardzo szczegółowo regulują przepisy związane ze stosowaniem podatków pośrednich (VAT i akcyza), natomiast tylko w niewielkim stopniu regulują zasady opodatkowania podatkami bezpośrednimi (PIT,CIT i podatki majątkowe).

Najważniejszym postanowieniem było zobowiązanie do wprowadzenia 22% stawki VAT jako stawki podstawowej na towary i usługi. Zastosowanie, z chwilą wejścia do UE, 22% stawki VAT na szereg towarów i usług, które do tej pory były obłożone niższą stawką, może spowodować wzrost cen towarów i usług.

Ze względów gospodarczych, społecznych i budżetowych, w trakcie negocjacji Polska zgłosiła szereg postulatów o okresy przejściowe w odniesieniu do stawek podatku VAT i akcyzy na towary we wrażliwych segmentach rynku.

W rezultacie Polska uzyskała następujące okresy przejściowe:


okres przejściowy do 31 grudnia 2007 r. na stosowanie zredukowanej stawki VAT w wysokości co najmniej 7% na usługi gastronomiczne;

roczny techniczny okres przejściowy na stosowanie zerowej stawki akcyzy na ekokomponenty i zredukowanej na paliwa ekologiczne, umożliwiający stosowanie tej stawki w dłuższym okresie po uzyskaniu członkostwa;

okres przejściowy do 31 grudnia 2008 r. na osiągnięcie minimalnego poziomu akcyzy na papierosy. Polska zobowiązała się do stopniowego podnoszenia stawek podatku akcyzowego na papierosy w latach 2002-2008;

okres przejściowy do 31 grudnia 2007 r. na stosowanie 0% stawki VAT na niektóre książki i czasopisma specjalistyczne;

okres przejściowy do 31 grudnia 2007 r. na stosowanie obniżonej stawki VAT w wysokości co najmniej 7% na usługi budowlane i remontowe nie świadczone w ramach budownictwa socjalnego, z wyłączeniem materiałów budowlanych oraz na nowe budynki mieszkalne i mieszkania;

okres przejściowy do 30 kwietnia 2008 r. na stosowanie super obniżonej stawki VAT w wysokości co najmniej 3% na artykuły żywnościowe przeznaczone do konsumpcji przez ludzi i zwierzęta, składniki wykorzystywane zwyczajowo do przygotowywania artykułów żywnościowych, produkty uzupełniające lub zastępujące artykuły żywnościowe oraz dostawę dóbr i usług zwyczajowo wykorzystywanych w produkcji rolnej.

Polska otrzymała także zgodę na stałe stosowanie stawki VAT w wysokości 0% na międzynarodowe przewozy pasażerskie, co odpowiada zwolnieniu od podatku z prawem do odliczeń, przewidzianemu dla tych czynności w regulacjach unijnych.

Dostosowanie podatku akcyzowego do wymogów unijnych nie będzie wiązało się z poważniejszymi zmianami. Dyrektywy unijne określają jedynie minimalną stawkę, jaka powinna być stosowana, zaś poza omówionym przypadkiem papierosów, pozostałe stawki akcyzy w Polsce są wyższe niż unijne i w związku z tym akcesja nie spowoduje ich wzrostu. Ewentualne obniżki akcyzy do poziomu minimalnej stawki unijnej leżą w gestii władz polskich.

Uzyskane okresy przejściowe dają czasową ochronę podmiotom działającym we wrażliwych segmentach rynku, jak budownictwo mieszkaniowe, rolnictwo, usługi gastronomiczne i przemysł tytoniowy.

W zakresie podatków bezpośrednich Polska zobowiązała się dostosować do przepisów unijnych reguły opodatkowania fuzji, likwidacji i przekształceń spółek. Realizacja tych postanowień przyczyni się do rozwoju rynku kapitałowego w Polsce i - w wyniku redukcji podatku od podwyższenia kapitału - zwiększenia konkurencyjności polskich podmiotów gospodarczych.

Dostosowanie systemu polskiej administracji podatkowej do rozwiązań unijnych przyczyni się do poprawy sprawności aparatu podatkowego, a w konsekwencji do poprawy wskaśnika ściągalności podatków.

Unia Gospodarcza i Walutowa (EMU)

Negocjacje w tym obszarze objęły zagadnienia:

koordynacji polityki gospodarczej w ramach UE;

polityki fiskalnej, m.in. kwestii dyscypliny budżetowej, poziomu długu publicznego i deficytu sektora finansowego;

polityki monetarnej i kursu walutowego, w tym kwestie niezależności banku centralnego, utrzymania stabilnego poziomu cen, dążenia do stabilnego kursu walutowego;

wprowadzenia jednolitej waluty euro.

Udział w koordynacji polityki gospodarczej w ramach UE oraz dostosowanie polityki fiskalnej jest wymogiem koniecznym członkostwa w Unii. W chwili obecnej w znacznym stopniu warunek ten jest przez Polskę spełniany, poprzez opracowywanie i uzgadnianie z Komisją Europejską "Przedakcesyjnego programu gospodarczego" (PEP). Po akcesji do UE Polska będzie zobowiązana opracować i wdrażać program konwergencji gospodarki, zgodnie z Paktem Stabilności i Wzrostu, a po wejściu do EMU - program stabilności.

W omawianym obszarze strona polska nie występowała o okresy przejściowe. Przewiduje się, że Polska będzie gotowa do wprowadzenia wspólnej waluty w okresie 2006/2007, co wymaga wypełniania kryteriów konwergencji z Maastricht dotyczących:

stabilności cen. Negatywne trendy związane z procesami inflacyjnymi zostały przełamane pod koniec 2000 roku. Zharmonizowany Indeks Cen Konsumpcyjnych (HICP) obniżył się z 10,2% w paśdzierniku 2000 r. do 1,9% w grudniu 2002 r. (szacunek). Od sierpnia 2002 r. wskaśnik inflacji kształtuje się poniżej referencyjnej wartości wynikającej z kryteriów konwergencji;

długoterminowych stóp procentowych. Stopy te mierzone na podstawie 10-letnich obligacji skarbowych o stałym oprocentowaniu, obniżyły się z 11,2% w 2000 r. do 5,6% w 2002 r., a zatem Polska zbliża się do wypełnienia tego kryterium;

stabilności kursu walutowego. Obecnie Polska nie ma obowiązku stabilizowania kursu względem euro. Od kwietnia 2000 r. obowiązuje płynny kurs walutowy. W tym okresie kurs złotego w stosunku do euro kształtował się na względnie stabilnym poziomie, tzn. nie przekraczał oficjalnie obowiązującego w systemie ERM II maksymalnego pasma wahań +/-15%. Przed wejściem do strefy euro wymagany jest udział w systemie ERM II przez okres co najmniej 2 lat. Wdrożenie euro oznacza też konieczność wyznaczenia parytetu złotego wobec tej waluty;

deficytu finansów publicznych oraz długu wewnętrznego. Polska spełnia warunek dotyczący dopuszczalnego poziomu długu publicznego (referencyjna wartość to 60% PKB). W roku 2002 wskaśnik ten - uwzględniając standardy UE - szacuje się na około 44% PKB. Nie jest natomiast spełniane kryterium deficytu finansów publicznych (dopuszczalny poziom wynosi 3% PKB) - w roku 2002 szacuje się go na ponad 4% PKB.

Argumentem przemawiającym za uczestnictwem w unii monetarnej są korzyści płynące z udziału w jednym, wielkim, wspólnym obszarze gospodarczym wolnym od ryzyka kursowego, a także od nadmiernego ryzyka inflacyjnego i jego pochodnych. Wyeliminowane zostaną koszty transakcyjne wymiany walut w obrotach wzajemnych między krajami członkowskimi. Ponadto, w dobie przyspieszonej globalizacji rynku kapitałowego, udział w jednolitym obszarze wspólnego pieniądza stwarza możliwość taniego dostępu do środków inwestycyjnych. Poważnie zmniejszają się również zagrożenia typowe dla gospodarki wschodzącej ze strony globalnego rynku finansowego - ograniczone zostaną spekulacyjne przepływy kapitału. Z drugiej strony przyjęcie jednolitej waluty oznacza przekazanie EBC możliwości kształtowania polityki monetarnej i walutowej oraz wstrzymanie emisji własnego pieniądza.

Konieczność spełnienia w średniej perspektywie czasowej kryteriów konwergencji pozwoli utrwalić zasady zdrowej polityki fiskalnej (dotyczącej dyscypliny budżetowej, w tym kryteriów zbieżności określający referencyjny poziom długu i deficytu sektora finansów publicznych) i polityki walutowej (dotyczącej w szczególności niezależności banku centralnego, utrzymania stabilnego poziomu cen oraz dążenia do stabilnego kursu walutowego), niezbędnej z punktu widzenia prawidłowego rozwoju gospodarki.

Statystyka

Obszar ten obejmuje dostosowanie systemu statystyki publicznej do standardów unijnych. Znaczna część standardów została wdrożona jeszcze przed rozpoczęciem negocjacji. Dzięki temu w negocjacjach nie było problemów spornych ani nie było konieczności występowania o okresy przejściowe. Generalnie, obecny zakres badań statystycznych, stosowane metody i klasyfikacje oraz przyjęte rozwiązania legislacyjne spełniają wymogi Europejskiego Systemu Statystycznego, a większość prac dostosowawczych wiąże się z bieżącymi zmianami w statystyce międzynarodowej. Ważnym elementem było w szczególności przyjęcie i wdrożenie systemu "Intrastat", który służy do gromadzenia danych statycznych dotyczących wymiany handlowej na Jednolitym Rynku.

Dostosowaniom do standardów i potrzeb unijnych służyło także przeprowadzenie w 2002 r. narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań oraz powszechnego spisu rolnego, stanowiącego jeden z warunków objęcia Polski Wspólną Polityką Rolną UE.

Uzgodniono też podział terytorium kraju na jednostki statystyczne NUTS służące określeniu pomocy finansowej dla Polski i jej regionów (w ramach obszaru "Polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych").

Przyjęcie uzgodnionych reguł i systemu statystyki publicznej obowiązujących w UE pozwoli na zapewnienie wiarygodności polskiej statystyki i danych opracowywanych przez stronę polską dla ocen polskiej gospodarki i powiązań międzynarodowych.

Zagwarantowanie zgodności ze standardami UE zapewni kompatybilność polskiej statystyki publicznej z unijną, umożliwiając ocenę i prowadzenie działalności gospodarczej w warunkach Jednolitego Rynku i w politykach wspólnotowych, jak Wspólna Polityka Rolna, polityka spójności, funkcjonowanie funduszy strukturalnych.

Polityka społeczna i zatrudnienie

Negocjacje w tym obszarze obejmowały problematykę dotyczącą prawa pracy, równości szans kobiet i mężczyzn, walki z rasizmem i ksenofobią, dialogu społecznego, zatrudnienia, Europejskiego Funduszu Społecznego, zabezpieczenia społecznego, marginalizacji społecznej, osób w zaawansowanym wieku, niepełnosprawnych, zdrowia publicznego oraz przepisów z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.

Polska zadeklarowała gotowość wdrożenia całości dorobku prawnego UE w tym obszarze do dnia uzyskania członkostwa, występując o rozwiązanie przejściowe jedynie w odniesieniu do dyrektywy w sprawie minimalnych wymagań bezpieczeństwa i higieny użytkowania sprzętu przez pracowników. W tej kwestii ustalono okres przejściowy do 31 grudnia 2005 roku. Uzasadnieniem dla wniosku o okres przejściowy było przewidywane obciążenie kosztami wdrożenia omawianych dostosowań małych i średnich przedsiębiorstw.

Większość zmian w Kodeksie pracy weszła w życie w styczniu 2002 r. Mają one na celu dalsze dostosowanie prawa polskiego do acquis, łącznie z dyrektywami w sprawie ochrony młodocianych, umów o pracę, ochrony praw pracowników w przypadku transferu przedsiębiorstw oraz bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników pozostających w stosunku pracy opartym na umowie na czas określony. W kwietniu 2002 r. przyjęto ustawę o europejskich radach zakładowych, która wejdzie w życie z dniem uzyskania członkostwa.

W zakresie regulacji dotyczących dialogu społecznego prawo polskie jest zgodne z prawem wspólnotowym. Od paśdziernika 2001 r. obowiązuje Ustawa o Trójstronnej Komisji ds. społeczno-gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego, zapewniając odpowiednią podstawę prawną instytucji trójstronnego dialogu społecznego. Działalność rozpoczęły komisje wojewódzkie trójstronnego dialogu społecznego, powinien też rozpocząć się proces tworzenia komitetów dialogu sektorowego.

Strategia społeczno-gospodarcza rządu na lata 2002-2005 przewiduje szereg środków mających na celu poprawę sytuacji na rynku pracy. Po akcesji zmiany na rynku pracy w Polsce będą w większym stopniu zależały od zmian na rynkach państw członkowskich. Wejście do UE będzie miało w dłuższej perspektywie pozytywny skutek - powinno doprowadzić do wzrostu liczby osób pracujących w sektorze usług oraz spadku liczby bezrobotnych.

Wdrożenie acquis w zakresie zatrudnienia dotyczyło głównie dostosowań w ramach Kodeksu pracy. W lipcu 2002 r. przyjęto zmiany zwiększające elastyczność rynku pracy oraz program "Pierwsza Praca", stymulujący tworzenie miejsc pracy dla absolwentów szkół.

Sektorowy program operacyjny rozwoju zasobów ludzkich stanowiący część Narodowego Planu Rozwoju na lata 2004-2006 przewiduje ogólne wydatki w tym obszarze, łącznie z pomocą unijną, w wysokości 1,8 mld euro. Po uzyskaniu członkostwa w UE środki Europejskiego Funduszu Społecznego wspierać będą realizację działań na szczeblu regionalnym i lokalnym, np.: poprawę dostępu do edukacji, rozwój badań i transferu technologii, rozwijanie kształcenia ustawicznego, czy znalezienie pracy przez osoby zagrożone bezrobociem.

Europejski Fundusz Społeczny jest narzędziem realizacji Europejskiej Strategii Zatrudnienia. Wydawane corocznie wytyczne, które będą dotyczyć także Polski, dotyczą intensyfikacji działań w ramach:

działania na rzecz zwiększenia szans obywateli na znalezienie i utrzymanie pracy;

działania na rzecz powstawania i ułatwienia warunków prowadzenia przedsiębiorstw;

promocji potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw;

promocji równości szans - działania na rzecz zapewnienia równego dostępu obywateli do rozwoju osobistego na rynku pracy, zwłaszcza na rzecz zapewnienia równości kobiet i mężczyzn.

Po przystąpieniu do UE Polska może otrzymać w latach 2004-2006 pomoc EFS w łącznej wysokości 1,7 mld euro. Absorpcja tych środków uzależniona będzie jednak m.in. od zapewnienia krajowego dofinansowania (we wszystkich dziedzinach wspierania przez EFS) oraz wdrożenia systemu wieloletniego planowania/programowania działań w zakresie polityki rozwoju zasobów ludzkich. Konieczna będzie także ścisła współpraca pomiędzy władzami centralnymi a regionalnymi, ścisła współpraca międzyresortowa oraz zaangażowanie partnerów społecznych i organizacji pozarządowych.

W dziedzinie zdrowia publicznego Polska zobowiązała się i realizuje dostosowania krajowych regulacji prawnych do wspólnotowych.

Istotnym krokiem stało się częściowe wejście w życie w styczniu 2002 r. ustawy o chorobach zakaśnych i zakażeniach. Nastąpiło dalsze dostosowanie do acquis dotyczące produktów tytoniowych. Podjęto prace związane z opracowaniem systemu monitorowania zdrowia, mające na celu uzyskanie wskaśników dotyczących zdrowia ludności polskiej porównywalnych z unijnymi. Stan zdrowia ludności polskiej wciąż pozostaje na niższym poziomie, niż wskazuje przeciętna w UE.

Realizacja w/wym. programów będzie wymagała znacznych nakładów budżetowych.

Negocjacje dotyczące ustawodawstwa w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy zobowiązują do wdrożenia dyrektywy w zakresie zakładów górniczych, znaków bezpieczeństwa i sprzętu ochrony indywidualnej. Ekspertyzy wykazują, że koszty, jakie poniesie pracodawca na wyposażenie miejsca pracy zgodnie z postanowieniami nowelizowanych regulacji, nie będą zbyt wysokie, jednak w połączeniu z realizacją innych wymagań mogą wpływać na obniżenie konkurencyjności. Dotyczy to zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw.

Po uzyskaniu członkostwa możliwy będzie pełny dostęp do wyników badań prowadzonych przez Fundację Dublińską, które dotyczą warunków wykonywania pracy, organizacji pracy, specyficznych problemów określonych kategorii pracowników, długofalowych aspektów poprawy środowiska naturalnego.

Energia

Przedmiotem negocjacji były regulacje wspólnotowe dotyczące zasad tworzenia wewnętrznego rynku gazu i energii elektrycznej, przejrzystości cen, warunków tranzytu gazu, współdziałania w zakresie rozwoju transeuropejskich sieci energetycznych, utrzymywania obowiązkowych zapasów paliw płynnych, zasad pomocy państwa dla górnictwa węglowego, energetyki jądrowej oraz efektywności energetycznej urządzeń.

Polska zadeklarowała wdrożenie całości dorobku prawnego UE w tym obszarze do momentu uzyskania członkostwa, z wyjątkiem przepisów dotyczących obowiązkowych zapasów paliw.

Główne elementy przepisów wspólnotowych, które będą miały znaczny wpływ na warunki rozwoju gospodarki i dla ludności, dotyczą zasad tworzenia wewnętrznego rynku gazu i energii elektrycznej, warunków tranzytu gazu i energii elektrycznej oraz otwarcia rynków na międzynarodową (w ramach UE) konkurencję.

Z jednej strony należy oczekiwać, że - podobnie jak w krajach UE - także w Polsce w wyniku konkurencji nastąpi obniżenie cen za dostarczaną energię, z drugiej zaś - krajowi producenci energii, zwłaszcza energii elektrycznej, będą poddani silnej presji ze strony rynku, w kierunku racjonalizacji i obniżenia swoich kosztów własnych.

Otwarcie rynku gazu ziemnego dla dostawców z krajów UE wymaga dokończenia restrukturyzacji PGNiG, a także określenia cen na ten surowiec w oparciu o udokumentowane, uzasadnione koszty, głównie w zakresie przesyłania i dystrybucji gazu. Spowoduje to obniżki cen dla dużych odbiorców.

W odniesieniu do ropy naftowej jedynym problemem, jaki wiąże się z dostosowaniem do przepisów UE, jest obowiązek utrzymywania minimalnych zapasów ropy naftowej i/lub paliw ciekłych na okres 90 dni. W tym zakresie Polska uzyskała okres przejściowy do końca 2008 r., a rząd zadeklarował stworzenie warunków prawnych i ekonomicznych do rozbudowy zdolności magazynowych oraz zobowiązał się do magazynowania wymaganych zapasów paliw płynnych.

Otwarcie rynku energii elektrycznej na konkurencję międzynarodową wymagać będzie przyspieszenia przystosowania rozwiązań prawno-organizacyjnych, zmierzających do urynkowienia cen, a w szczególności rozwiązania kontraktów długookresowych i ograniczenia roli Polskich Sieci Energetycznych tylko do funkcji operatora przesyłowego. Utworzenie faktycznego rynku energii powinno nastąpić przed wejściem do UE, aby przedsiębiorstwa tego sektora mogły dostosować się do warunków gry rynkowej.

W zakresie górnictwa węgla kamiennego regulacje UE koncentrują się głównie na zasadach ewentualnej pomocy państwa, tak w zakresie restrukturyzacji, jak i częściowej likwidacji przemysłu węglowego oraz pomocy przy zachowaniu dostępu do zasobów oraz kosztów początkowych inwestycji, a także (w zakresie uzgodnionym z Komisją Europejską) z dotacji do ściśle określonego poziomu wydobycia.

Polityka przemysłowa

Prawodawstwo Unii Europejskiej w tym obszarze stanowi zestaw generalnych wytycznych odnośnie kierunków rozwoju przemysłu w krajach członkowskich. Polska zadeklarowała, że akceptuje dorobek prawny UE w omawianym obszarze i nie wystąpiła o rozwiązania przejściowe.

Działania UE w tej dziedzinie mają zmierzać do przyspieszenia dostosowań strukturalnych w przemyśle, tworzenia warunków sprzyjających rozwojowi przedsiębiorczości, zwłaszcza dla małych i średnich przedsiębiorstw, lepszego wykorzystania potencjału przemysłowego oraz do rozwoju innowacji, badań i postępu technologicznego.

Acquis UE dotyczące polityki przemysłowej nie wymaga transpozycji do krajowego porządku prawnego, ponieważ zawiera, ogólnie biorąc, wytyczne odnośnie polityki konkurencyjności w przemyśle, ustanowione zarówno na poziomie horyzontalnym, jak specyficzne dla wybranych sektorów, które to wytyczne nie są wiążące dla krajów członkowskich. Natomiast wszystkie szczegółowe zasady działania wychodzą poza tak pojmowaną politykę przemysłową i podlegają negocjacjom w ramach innych grup, np. pomoc publiczna, swobodny przepływ towarów, polityka konkurencji, polityka regionalna.

Polska zobowiązała się do stosowania obowiązujących uregulowań wydanych przez Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (Traktat o EWWiS wygasł w lipcu 2002 r.), w tym dotyczących przeciwdziałania praktykom monopolistycznym oraz regulacji związanych ze sprzedażą produktów ze stali.

Najważniejszym zagadnieniem odnoszącym się do tego obszaru jest restrukturyzacja i prywatyzacja przemysłu, w tym szczególnie przemysłu żelaza i stali oraz górnictwa węgla kamiennego (kwestia stali była negocjowana w ramach rozdziału "Polityka konkurencji"). Sprawne przeprowadzenie tych procesów, choć nie wynika z potrzeby dostosowań do konkretnych wymogów prawa wspólnotowego, jest konieczne dla uzyskania wzrostu konkurencyjności przemysłu, dla sprostania warunkom liberalizacji handlu i wzrastającemu dostępowi do polskiego rynku przedsiębiorstw unijnych i światowych.

Efektem tych działań jest poprawa konkurencyjności i kondycji finansowej zrestrukturyzowanych przedsiębiorstw. Wprowadzenie standardów unijnych spowoduje, iż Polska będzie postrzegana jako kraj bezpiecznych inwestycji, przestrzegający normy, wiarygodny i przewidywalny dla partnerów.

Małe i średnie przedsiębiorstwa (MśP)

W wyniku negocjacji akcesyjnych Polska zaakceptowała dorobek prawny Unii Europejskiej w obszarze "Małe i średnie przedsiębiorstwa" i nie ubiegała się o okresy przejściowe. W Unii Europejskiej za politykę wobec małych i średnich przedsiębiorstw odpowiedzialne są poszczególne państwa członkowskie, a prawodawstwo w tym obszarze ma charakter zaleceń i rekomendacji. Polska przyjęła do wiadomości stanowisko strony unijnej, że polityka UE wobec małych i średnich przedsiębiorstw obejmuje również akty prawne wiążące państwa członkowskie.

Rada Europejska przyjęła w 2000 r. III Wieloletni Program nakładający na Radę UE i Komisję Europejską obowiązek przeprowadzenia badań typu benchmarking (ustalenie norm wzorcowych) dotyczących zakładania przedsiębiorstw (koszty, czas trwania) i kapitału o podwyższonym ryzyku (venture capital). Z kolei zadaniem V Programu Ramowego Badań, Rozwoju Technicznego i Prezentacji, realizowanego w latach 1999-2002, było podniesienie konkurencyjności przedsiębiorstw UE i wzmocnienie związków nauki z przemysłem. W V Programie Ramowym mogły uczestniczyć małe i średnie przedsiębiorstwa, a warunkiem uczestnictwa było tworzenie międzynarodowych konsorcjów, które podejmą prace badawczo-rozwojowe, zmierzające do rozwiązania problemów zdefiniowanych przez Komisję Europejską. Obecny VI Program Ramowy kontynuuje to wsparcie. Ponadto II Program horyzontalny "Promocja innowacji i popieranie udziału małych i średnich przedsiębiorstw w projektach badawczych MśP" obejmuje pomoc w tworzeniu konsorcjów z udziałem MśP, jako wstępny etap udziału w projektach badawczych. W ramach tego programu realizowanych jest obecnie 18 projektów, w których uczestniczy 21 polskich przedsiębiorców.

W ramach opracowanych i wdrożonych programów wspierających małe i średnie przedsiębiorstwa ujednolicane są procedury administracyjne, koordynowane regulacje podatkowe, a także prawodawstwo w zakresie pomocy publicznej, zamówień rządowych i polityki celnej.

Przyjęcie przez Polskę polityki wobec małych i średnich przedsiębiorstw przyczyni się do szybszego tempa rozwoju tego sektora, co wpłynie na poprawę sytuacji gospodarczej oraz obniżenie bezrobocia. Sektor ten będzie mógł uzyskać wsparcie dla swej działalności z funduszy strukturalnych.

Polska jest sygnatariuszem Europejskiej Karty Małych Przedsiębiorców, a także jest uczestnikiem wspólnotowego programu wspierania przedsiębiorców i przedsiębiorczości w sektorze MśP. Współpraca międzynarodowa ułatwi polskim przedsiębiorcom wspólne przedsięwzięcia gospodarcze i handlowe.

Udział MśP w całkowitej liczbie przedsiębiorstw w Polsce wynosi 99,8%, ich udział w tworzeniu PKB to 49,4%, a zatrudniają one 66,4% osób pracujących. Z tego powodu uczestnictwo w unijnych programach skierowanych do przedsiębiorstw tego sektora jest bardzo istotne, gdyż wiąże się z możliwościami dalszego rozwoju nie tylko ich, ale i całej gospodarki.

Jak najszybsze skorzystanie z oferowanej pomocy unijnej ułatwi sprostanie presji konkurencyjnej małych i średnich przedsiębiorstw z krajów UE. Firmy z krajów UE już teraz korzystają z funduszy unijnych i innych śródeł finansowych (np. wsparcia poszczególnych państw i regionów), co zapewnia im i ich produktom mocną pozycję w porównaniu z przedsiębiorstwami polskimi.

Członkostwo Polski w Unii Europejskiej będzie miało istotne znaczenie dla rozwoju tego ważnego dla polskiej gospodarki sektora. Dzięki wprowadzeniu przepisów unijnych poprawi się otoczenie dla działalności małych i średnich przedsiębiorstw. Będą one mogły uzyskać wsparcie dla swej działalności z funduszy strukturalnych, z których Polska będzie korzystać od pierwszego dnia członkostwa.

Nauka i badania

Polityka wspólnotowa w zakresie badań i rozwoju technicznego realizowania jest przez wieloletnie programy ramowe. Polska brała udział w 5. Programie Ramowym (5. PR) UE w latach 1999-2002 oraz bierze udział w 6. Programie Ramowym (6. PR) na lata 2003-2006. Liczba projektów z udziałem polskich zespołów zakwalifikowanych do sfinansowania przez UE wyniosła 1016, co stanowiło 9,2% ogólnej liczby wszystkich finansowanych projektów, w tym 192 projekty z polską koordynacją. Uczestnictwo w 5.PR spowodowało, że utworzono w Polsce 157 centrów doskonałości (tj. jednostek bądś struktur organizacyjnych prowadzących badania naukowe i rozwijających nowoczesne technologie na poziomie światowym).

Finansowy bilans udziału Polski w 5. PR jest w zasadzie dodatni. Polska otrzymała bowiem około 151 mln euro, a składka z budżetu państwa wyniosła około 95,5 mln euro. W 2002 r. Polska przystąpiła do 6. PR. Składka miała wynosić 70 mln euro rocznie; udało się jednak wynegocjować, iż będzie ona zredukowana w 2003 r. o 30%, a w 2004 r. - o 20%. Część składki ponownie dofinansuje PHARE. Można więc przypuszczać, że finansowy bilans udziału Polski w tym programie będzie również dodatni. W latach następnych finansowy wkład Polski do programów ramowych pokrywany będzie w ramach składki członkowskiej do budżetu unijnego finansującego m.in. unijne programy badawcze. Nie będzie więc wymagał dodatkowych nakładów finansowych.

Przystąpienie Polski do UE wpłynie również na naukę i badania, poprzez otwierające się możliwości korzystania z funduszy strukturalnych. Część środków z funduszy może być bowiem wykorzystana na rozwój infrastruktury naukowo-badawczej, w tym zwłaszcza działającej na rzecz podnoszenia innowacyjności i konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw. Przykładowo, w Narodowym Planie Rozwoju na lata 2004-2006 w ramach sektorowego programu operacyjnego "Wzrost konkurencyjności gospodarki" zakłada się wydatki w kwocie 2,5 mld euro. Udział środków z funduszy strukturalnych ma sięgnąć 1,3 mld euro, z czego ok. 400-500 mln euro może być wykorzystane na szeroko rozumianą infrastrukturę naukowo­badawczą.

Słabością Polski jest brak szerszego współdziałania nauki z gospodarką. Programy badawcze UE mogą odegrać pozytywną rolę w zmianie kierunków badań prowadzonych w Polsce. Trendy takie zaznaczają się już po doświadczeniach w realizacji projektów 5. PR. Mimo to nadal istnieje potrzeba pobudzania aktywności środowisk naukowych i większe ukierunkowanie badań na potrzeby społeczne i rozwój gospodarczy oraz promocji wyników badań i wypracowania mechanizmów wdrożeniowych do praktyki gospodarczej.

Udział w programach badawczych Unii powinien przyczynić się do sprecyzowania przez Polskę priorytetowych obszarów badawczych, co jest niezbędne do efektywnego wydatkowania środków na badania. Ustalenie priorytetów w takich dziedzinach jak: biomedycyna, biotechnologie, technologie społeczeństwa informacyjnego, inżynieria zaawansowanych materiałów, odnawialna energia czy zdrowa żywność, może zainicjować rozwój dziedzin, które w perspektywie średnio- i długoterminowej mogłyby stać się specjalnościami Polski. Ustalenie specjalizacji badawczych ułatwiałoby prowadzenie lobbingu w UE na rzecz własnych projektów oraz tworzenie większych krajowych zespołów badawczych.

Ten ostatni problem nabiera dodatkowego znaczenia w kontekście nowych instrumentów wprowadzonych do realizacji 6. PR, tj. projektów zintegrowanych oraz sieci doskonałości. Obawy polskiego środowiska naukowego dotyczą możliwości włączenia się w planowane wielkie projekty badawcze, które w całości mogą zostać przejęte przez silne zespoły naukowe dominujących krajów lub korporacji transnarodowych. Nie ma jasności, czy będą one zainteresowane współuczestnictwem mniejszych zespołów.

Choć uczestnictwo polskich naukowców w programach badawczych UE stwarza duże możliwości współpracy, tworzy także pewne potencjalne problemy. Wynikają one głównie z niebezpieczeństwa pojawienia się zjawiska "drenażu mózgów". Odpływ kadry naukowej mógłby stanowić jedno z zagrożeń dla przyszłości nauki polskiej.

Dzięki zdobytym doświadczeniom w 5. PR, utworzeniu centrów doskonałości i możliwościom związanym z tworzeniem Europejskiej Przestrzeni Badawczej polski sektor B+R ma perspektywy rozwoju w nadchodzących latach. Celem powinno być uczestnictwo w jak największej liczbie projektów, których wyniki będą przynosić konkretne korzyści polskiej gospodarce. Różnice w poziomie rozwoju krajów UE i Polski powodują, że kierunki i sposób realizacji polityki w dziedzinie badań naukowych Unii nie zawsze są zbieżne z naszymi potrzebami i możliwościami. W związku z tym jako członek UE Polska powinna aktywnie uczestniczyć w formułowaniu unijnej polityki w dziedzinie badań i rozwoju.

Edukacja, kształcenie i młodzież

Negocjacje w tym obszarze obejmowały problematykę kierunków polityki edukacyjnej Unii Europejskiej w sferze kształcenia ogólnego, kształcenia i doskonalenia zawodowego początkowego i ustawicznego, szkolnictwa wyższego oraz działań na rzecz młodzieży.

Polska w pełni akceptuje i wdroży całość acquis communautaire, które obowiązuje w tym obszarze.

Ważnym wymagającym transpozycji do prawa polskiego aktem była dyrektywa w sprawie dzieci pracowników migrujących. W ramach harmonizacji prawa z prawem wspólnotowym wydano rozporządzenie w sprawie przyjmowania osób nie będących obywatelami polskimi do publicznych przedszkoli, szkół, zakładów kształcenia nauczycieli i placówek. Skutkiem transpozycji dyrektywy w sprawie pracowników migrujących będą kwestie organizacji dodatkowej nauki języka polskiego oraz języka i kultury kraju pochodzenia. Obcokrajowcom podlegającym obowiązkowi szkolnemu zostanie również zorganizowana dodatkowa, bezpłatna nauka języka polskiego.

Ponadto wydano również rozporządzenie w sprawie podejmowania i odbywania studiów przez cudzoziemców oraz ich uczestnictwa w badaniach naukowych i szkoleniach.

W związku z tym, że Unia Europejska nie tworzy jednolitego systemu edukacji i nie ingeruje w systemy edukacyjne państw członkowskich, organizacja systemu edukacji w dużej mierze spoczywa na Polsce. Skutkiem zapoczątkowanej w lipcu 1998 r. reformy polskiego systemu edukacji jest nowa struktura szkolnictwa, zdecentralizowanie nadzoru nad częścią szkół oraz opracowanie nowych programów nauczania. Reforma ta pozwoli Polsce w chwili przystąpienia do UE na pełne uczestnictwo we wspólnych działaniach państw członkowskich w dziedzinie edukacji, szkoleń młodzieży i dorosłych w oparciu o dorobek prawny Wspólnot.

W wyniku działań polegających na organizowaniu podstaw współpracy oraz wymianie doświadczeń, Polska od 1 marca 1998 r. efektywnie uczestniczy w programach edukacyjnych Unii Europejskiej: Leonardo da Vinci, Sokrates oraz Młodzież. W celu zapewnienia sprawnej realizacji tych programów powołane zostały specjalne Agencje Narodowe. Realizacja tych programów wpłynie na poprawę jakości nauczania poprzez intensyfikację wymiany młodzieży, uczniów, studentów i kadry pedagogicznej oraz współpracę szkół wszystkich szczebli.

Akcesja Polski do UE wyznacza kierunki rozwoju zawodowego polskich nauczycieli. Są to: obowiązek uzupełnienia wykształcenia do poziomu uniwersyteckiego do 2006 r., kształcenie ustawiczne oraz nauka języków obcych. Celem tych działań jest zapewnienie takiego poziomu wykształcenia, który pozwoliłby swobodnie podejmować pracę w szkołach na terenie Unii Europejskiej, gdyż w wyniku wzajemnych regulacji w zakresie uznawania dyplomów i kwalifikacji zawodowych oraz bogatej oferty szkoleń, polscy nauczyciele będą mogli być zatrudniani w krajach Wspólnoty. Swoboda przemieszczania się w obrębie Unii Europejskiej oznacza dla polskich uczniów i studentów całkiem nowe możliwości nauki i studiowania za granicą (do podjęcia studiów wystarczy polska matura).

Integracja Polski z UE wymagać będzie uruchomienia szeregu programów, szkoleń, studiów podyplomowych i innych kierunków studiów w szkołach i wyższych uczelniach. Działania takie w dużej mierze zostały podjęte i są realizowane. W systemie edukacji zdecydowanego wzmocnienia wymaga nauka języków obcych oraz informatyki.

Telekomunikacja i technologie informacyjne

Główne problemy negocjacji w tym obszarze obejmowały zagadnienia liberalizacji, zasad otwartej sieci, usług powszechnych, koncesjonowania, telekomunikacji satelitarnej i ruchomej, uznawania zgodności, rynku usług pocztowych, technologii informacyjnych.

Liberalizacja rynku telekomunikacyjnego, którą Polska zobowiązała się przeprowadzić, obejmuje m.in. świadczenie międzynarodowych publicznych usług telekomunikacyjnych, telefonicznych, telegraficznych oraz w zakresie instalowania i użytkowania międzynarodowej sieci telekomunikacyjnej. Liberalizacja związana jest też ze zniesieniem ograniczeń w dostępie do polskiego rynku dla przedsiębiorstw z krajów UE.

Polska zobowiązała się do stosowania zasady udostępniania infrastruktury telekomunikacyjnej i opartej na kosztach formuły stawek za połączenia międzyoperatorskie. Utworzony został także niezależny organ regulujący, którym jest Urząd Regulacji Telekomunikacji i Poczty.

W związku z koniecznością uwzględnienia nowych przepisów prawnych UE, Polska uzyskała okres przejściowy w odniesieniu do tzw. dyrektywy pocztowej, która dotyczy wspólnych reguł rozwoju rynku wewnętrznego usług pocztowych Wspólnoty oraz poprawy jakości usług. Dyrektywa pocztowa przewiduje liberalizację rynku poprzez obniżenie limitu wagowego usług pocztowych z 350 g do 100 g (do 1 stycznia 2003 r.) oraz do 50 g (do 1 stycznia 2006 r.). Polska uzyskała okres przejściowy do końca 2005 r. na wprowadzenie obniżonego do 100 g limitu wagowego usług pocztowych. Od 1 stycznia 2006 r. nastąpi dalsza liberalizacja poprzez zmniejszenie limitu do 50 g.

Polska akceptuje w pełni acquis w zakresie technologii informacyjnych i wyraża zainteresowanie uczestnictwem w rozwoju technologii informacyjnych określonych na III Forum Społeczeństwa Informacyjnego w Brukseli w 1997 r. oraz pragnie współpracować przy wdrażaniu idei globalnego społeczeństwa informacyjnego.

Można oczekiwać, że w związku z liberalizacją rynku telekomunikacyjnego ulegną zmniejszeniu opłaty za te usługi. Pokazuje to przykład UE, gdzie rynek telekomunikacyjny został otwarty na początku 1998 roku. Pojawi się więcej operatorów konkurujących z TP S.A.

Przewiduje się, że ceny usług świadczonych przez nowych operatorów będą znacznie niższe. Od czasu uwolnienia rynku telekomunikacyjnego w UE ceny połączeń międzynarodowych i międzymiastowych spadły średnio o 35%, a połączeń lokalnych o 29%.

Obecnie w Sejmie trwają prace nad rządowym projektem ustawy o usługach pocztowych, która ma wprowadzić nowe rozwiązania regulacyjne liberalizujące rynek pocztowy w dostosowaniu do prawa unijnego. W efekcie proponowanych rozwiązań stworzone zostaną prawne warunki dla zwiększenia konkurencji w obszarze usług zastrzeżonych dotychczas wyłącznie dla Poczty Polskiej. Konsekwencją proponowanych regulacji będzie zmiana pozycji Poczty Polskiej, dotychczas jedynego operatora świadczącego usługi powszechne na rynku pocztowym. Przed Pocztą Polską stoi wyzwanie dostosowania się do działania w warunkach konkurencji i określenia programu niezbędnych zmian, w tym w zakresie efektywniejszego wykorzystania infrastruktury pocztowej.

Realizacja przez Polskę programów UE dotyczących podjęcia wspólnych działań na rzecz wdrożenia społeczeństwa informacyjnego ułatwi społeczeństwu szeroki dostęp do nowych technologii informacyjnych, a także wpłynie na jego integrację i rozwój.

We wrześniu 2001 r. Rada Ministrów przyjęła dokument pt. "ePolska - Plan Działań na rzecz Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce na lata 2001-2006", który bazuje na założeniach przyjętych przez plan działania "eEurope+". Dokument ten będzie corocznie aktualizowany.

W ramach poprawy zdolności administracyjnej utworzono nowy dział administracji rządowej "Informatyzacja". Dział ten obejmuje m.in. kwestie związane z infrastrukturą komputerową, sieciami oraz systemami teleinformatycznymi, edukacją komputerową, stosowaniem informatyki na potrzeby społeczeństwa informacyjnego oraz współpracę międzynarodową w obszarze komputeryzacji.

Oczekuje się, że włączenie do wspólnych działań z UE na rzecz wdrożenia społeczeństwa informacyjnego przyczyni się do realizacji wyznaczonych przez strategię Rządu następujących celów:

przygotowania społeczeństwa polskiego do szybkich przemian technologicznych, społecznych i gospodarczych związanych z tworzeniem się społeczeństwa informacyjnego;

dostosowania regulacji prawnych i praktyki działania administracji do wymagań szybkiego postępu technologicznego i ery społeczeństwa informacyjnego;

przygotowania społeczeństwa do wyzwań nowego rynku pracy i nowych metod pracy;

dostosowania gospodarki narodowej do wymagań globalnej gospodarki elektronicznej przez wprowadzenie odpowiednich regulacji prawnych;

stworzenia warunków dla trwałego i zrównoważonego rozwoju regionalnego z uwzględnieniem nowoczesnych technik społeczeństwa informacyjnego;

wzrostu innowacyjności gospodarki w celu poprawy jej konkurencyjności;

zapewnienia wsparcia zaplecza naukowego dla gospodarki elektronicznej w celu lepszego wykorzystania szans, jakie oferuje model społeczeństwa informacyjnego.

Kultura i polityka audiowizualna

Obszar ten obejmuje europejską politykę kulturalną, w tym inicjatywy wspólnotowe, takie jak: program wsparcia działań artystycznych o wymiarze europejskim Kaleidoscope, program promocji rozwoju książki i czytelnictwa Ariane, program Kultura 2000. Polska uznaje wszystkie cele Unii Europejskiej w sferze polityki kulturalnej przyjęte w Traktacie o UE i od wielu lat uczestniczy w programach wspólnotowych, szczególnie w programie ramowym UE Kultura 2000.

Podczas negocjacji w obszarze "Podatki" Polska uzyskała ważny z punktu widzenia upowszechniania kultury okres przejściowy do dnia 31. 12. 2007 r. na stosowanie stawki VAT w wysokości 0% na niektóre książki i czasopisma specjalistyczne. Jest to ważne dla ochrony rynku wydawnictw, dziedziny sprzyjającej rozwojowi czytelnictwa i podnoszeniu wiedzy.

Możliwość uczestniczenia w polityce kulturalnej UE jest znaczącą szansą rozwoju dla polskiej kultury, pozwalającą na jej skuteczną promocję w Europie i kultury państw członkowskich w Polsce.

Uczestniczenie polskich twórców w europejskich programach kulturalnych umożliwia nawiązanie kontaktów i współpracy z instytucjami kultury krajów członkowskich, wymianę doświadczeń, pozwala na uzyskanie dodatkowych środków finansowych na realizowane przedsięwzięcia kulturalne. W konsekwencji zwiększa się dostęp polskiego społeczeństwa do kultury.

Polityka audiowizualna w UE uregulowana jest dyrektywą Rady "Telewizja bez granic". Ukierunkowana jest na realizację podstawowych swobód wspólnotowych, w tym na zapewnienie swobodnego przepływu usług audiowizualnych między państwami członkowskimi. Wprowadza swobodę transmisji programów telewizyjnych wewnątrz UE, promocję twórczości europejskiej w telewizji oraz wspólne minimalne standardy ochrony telewidzów w zakresie reklamy o treści potencjalnie szkodliwej dla dzieci.

Polska zadeklarowała pełne przyjęcie i wdrożenie dorobku prawnego UE w tym obszarze do dnia uzyskania członkostwa. Oznacza to konieczność dostosowania ustawy o radiofonii i telewizji do postanowień dyrektywy o "Telewizji bez granic", a w szczególności:

wprowadzenie przepisu o 50% udziale audycji i filmów unijnych (w tym polskich) w emisji programów telewizyjnych;

zniesienie 33% limitu w nabywaniu przez kapitał europejski spółek nadających programy radiowo-telewizyjne;

limitowanie udziału reklam;

wprowadzenie zasady niekodowanych emisji głównych imprez m.in. sportowych;

swobodę retransmisji.

Polskie uczestnictwo w polityce audiowizualnej UE wzbogaci europejską tożsamość kulturalną. Z drugiej strony wpłynie na rozwój polskiej twórczości w sferze mediów elektronicznych przez jednolite podstawy prawne i ułatwienie promocji rodzimej produkcji. Rozszerzenie polityki audiowizualnej UE na Polskę wzbogaci ofertę programową dla odbiorców polskich.

Dostosowanie prawa w zakresie polityki audiowizualnej w Polsce do reguł wspólnotowych ujednolici zasady ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami w dziedzinie reklamy lub przed treściami mogącymi zagrażać rozwojowi dzieci. Zahamuje proceder omijania krajowego ustawodawstwa w tym zakresie przez nadawanie programów z terytorium innego państwa, mającego mniej restrykcyjne ustawodawstwo.

Polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych

Polityka regionalna zmierzająca do wyrównywania poziomu rozwoju krajów i regionów jest realizacją jednego z wiodących celów Unii Europejskiej.

Polska zaakceptowała wdrożenie dorobku Unii Europejskiej w zakresie polityki regionalnej bez okresu przejściowego, wyraziła też wolę pełnego uczestnictwa w polityce społeczno-gospodarczej Unii. Obejmuje to także korzystanie z funduszy strukturalnych UE, a mianowicie :

Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego;

Europejskiego Funduszu Społecznego;

Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, Sekcja Orientacji;

Finansowego Instrumentu Orientacji Rybołówstwa;

oraz z Funduszu Spójności, współfinansującego inwestycje transportowe i inwestycje z zakresu ochrony środowiska

W zakresie polityki przestrzennej prowadzonej na poziomie regionalnym i lokalnym, Polska może także liczyć na fundusze z inicjatyw wspólnotowych INTERREG (dotyczącej współpracy transgranicznej i ponadnarodowej) oraz EQUAL (dotyczącej likwidacji nierówności i dyskryminacji na rynku pracy). Inne zadania wchodzące w zakres pozostałych inicjatyw wspólnotowych (LEADER, URBAN) ze względu na krótki okres programowania będą możliwe do zrealizowania w ramach programów operacyjnych Narodowego Planu Rozwoju.

Wszystkie regiony Polski zostały zakwalifikowane do pomocy w ramach Celu 1, obejmującego dostosowania strukturalne regionów słabo rozwiniętych. Dostosowując się do potrzeb określania i korzystania z pomocy unijnej Rada Ministrów przyjęła 13 lipca 2000 r. rozporządzenie w sprawie wprowadzenia Nomenklatury Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NTS), w tym jednostki NUTS II na poziomie województw.

Podstawowym kryterium zakwalifikowania danego regionu do pomocy w ramach Celu 1 jest wartość PKB na mieszkańca nie przekraczająca 75 % średniej unijnej. Obecna średnia wielkość PKB w Polsce nie przekracza 40 % średniej dla UE-15, licząc parytetem "siły nabywczej walut". Nawet biorąc pod uwagę statystyczny spadek średniej unijnej po jej powiększeniu do UE-25 oraz prognozowany przyrost PKB w Polsce po akcesji do UE, należy oczekiwać, że w okresie 2004-2006 (a także przez kolejne kilka lat) wszystkie polskie regiony (województwa) będą spełniały wspomniane kryterium 75% średniej unijnej. W dalszych latach tę średnią mogą przekroczyć województwa mazowieckie i śląskie, co może być przyczyną ograniczenia pomocy dla tych regionów.

Na lata 2004-2006 ustalenia negocjacyjne przewidują zobowiązania na rzecz Polski:

w zakresie funduszy strukturalnych kwotę ok. 7,65 mld euro;

w zakresie Funduszu Spójności kwotę ok. 3,75 mld euro; tj. łącznie ok. 11,4 mld euro w ciągu 3 lat. Kwoty te oznaczają środki na zobowiązania unijne. Konkretne płatności będą jednakże niższe, ponieważ zgodnie z zasadami unijnymi w programach wieloletnich znaczna część zobowiązań przechodzi na lata następne. Wstępne szacunki UE na lata 2004-2006 przewidują faktyczne wypłaty z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w łącznej wysokości ok. 5,23 mld euro. Na stopień wykorzystania środków unijnych będą wpływać następujące czynniki:

potrzeba współfinansowania w granicach 15-50% (najczęściej jednak 25%), co oznacza konieczność wygenerowania przez stronę polską blisko 1,8 mld euro średniorocznie przez 3 kolejne lata 2004-2006;

potrzeba przedłożenia bardzo dobrze przygotowanych projektów wraz z budżetem, opisem celów i dokumentacją przedsięwzięć, obejmującą tak fundamentalne dane inwestycyjne, jak prawo do ziemi i harmonogram finansowy (niedotrzymanie harmonogramu grozi koniecznością zwrotu pobranych już zaliczek). W polskich warunkach mamy często do czynienia z nieuregulowanym stanem prawnym nieruchomości i z brakiem ważnych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. W tym kontekście niezwykle ważna będzie także dobrze przygotowana kadra zdolna do wygenerowania i przygotowania wspomnianych projektów.

Przyłączenie się Polski do struktur Unii Europejskiej nie wywoła jednakowych skutków w całym kraju. Jak pokazuje doświadczenie krajów, które wcześniej niż Polska przystąpiły do UE, w pierwszych latach członkostwa można spodziewać się pogłębienia rozwarstwienia pomiędzy rejonami bogatymi i biednymi. Szybszej poprawy sytuacji należy oczekiwać przede wszystkim w regionach związanych z największymi aglomeracjami miejskimi, o bogatej strukturze ekonomicznej i wysokim udziale usług.

Równocześnie niektóre regiony Polski staną przed szczególnymi problemami. Obszary wymagające rekonstrukcji przemysłu - w tym głównie region śląski - będą zmuszone do przeprowadzenia rekonwersji przestrzeni poprzemysłowej, będącej warunkiem odrodzenia gospodarczego tych regionów. Konieczne stanie się przy tym przywrócenie terenów poprzemysłowych do stanu pozwalającego na ich ponowne użytkowanie. Skala kosztów restrukturyzacji takich okręgów przemysłowych, jak katowicki, tarnobrzeski, wałbrzyski, ewentualnie w dalszej perspektywie legnicko-głogowski, będzie ogromna.

Integracja Polski z UE wymusi także znaczące zmiany na obszarach o dominującym udziale rolnictwa. Słabe, rozdrobnione i przeludnione rolnictwo Polski południowo-wschodniej najprawdopodobniej mniej skorzysta z instrumentów polityki rolnej UE skierowanych na wspomaganie produkcji rolnej, natomiast znaczne korzyści może odnieść z instrumentów wspomagających rozwój obszarów wiejskich. Duże wyzwania staną przed rolnictwem o najsilniejszej orientacji rynkowej (czyli przed wielkimi gospodarstwami rolnymi na obszarach popegeerowskich oraz wysoko towarowym rolnictwem w Wielkopolsce). Rolnictwo to zostanie otwarte na konkurencję wewnątrz Unii, będzie jednakże mogło liczyć na korzyści w ramach tej części wspólnej polityki rolnej UE, która jest nakierowana na wspomaganie produkcji rolniczej.

Zgodnie z prognozą dotyczącą PKB na mieszkańca w roku 2006, najprawdopodobniej najwyższe wartości osiągnie on w województwie mazowieckim i w pozostałych województwach, których centra stanowią duże aglomeracje miejskie, najniższe zaś będą dotyczyć czterech województw Polski wschodniej: warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, lubelskiego, podkarpackiego oraz świętokrzyskiego. Należy zauważyć, iż dysproporcje pomiędzy poszczególnymi województwami, a nawet wewnątrz województw (zjawisko to dotyczy przede wszystkim województwa mazowieckiego, gdzie różnice między poszczególnymi podregionami w poziomie omawianego wskaśnika są przeszło 4-krotne) będą najprawdopodobniej narastać.

Zasady funkcjonowania programu PHARE po przyjęciu Polski do Unii Europejskiej pozostaną takie same jak dotychczas. Oznacza to, że program ten wygaśnie w roku 2006, czyli po 3-letnim okresie realizacji ostatniej edycji PHARE 2003. Ponadto warto podkreślić, że kraje wstępujące do Unii uzyskają wsparcie rozwoju instytucjonalnego oraz wzmocnienie zdolności administracji ze strony nowoutworzonego przejściowego instrumentu pod nazwą Transition Facility for Institution Building for the Benefit of the New Member States After Accession.

W przypadku programu SAPARD nastąpi zmiana śródła finansowania projektów. Finansowanie ich przejmie po akcesji Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF).

W odniesieniu do programu ISPA kwoty przeznaczone na realizację projektów w latach 2004-2006 będą pochodziły z części budżetu przeznaczonego dla Funduszu Spójności, choć nie jest do końca jasne, czy kwoty te będą powiększać środki przyznane w ramach Funduszu Spójności, czy też będą stanowiły jego część.

środowisko

W tym obszarze negocjowano dostosowanie i wdrożenie w Polsce prawa z następujących dziedzin: ochrona przyrody, jakość wód i powietrza, zanieczyszczenia przemysłowe, gospodarka odpadami, bezpieczeństwo jądrowe i ochrona przed promieniowaniem, a także chemikalia i organizmy zmodyfikowane genetycznie oraz kwestie hałasu z maszyn i urządzeń.

Wynegocjowane okresy dostosowawcze pokazują skalę wieloletnich zaniedbań i ich konsekwencje - kumulację niezbędnych kosztów inwestycji. Wskazują także na różnice między obu systemami prawa - polskim i unijnym. Przyjmowany przez Polskę system unijny w znacznie większym stopniu odnosi się do odpowiedzialności producenta, przynosi zatem inne rozwiązania, szczególnie dotyczące ograniczania emisji zanieczyszczeń do środowiska.

Spośród innych krajów kandydujących do UE, Polska uzyskała najkorzystniejsze warunki w omawianym obszarze. Uwzględniając dynamiczny rozwój prawa i polityki ochrony środowiska w Unii Europejskiej i konieczność poniesienia bardzo wysokich nakładów finansowych, wynegocjowano następujące okresy dostosowawcze:



Wdrożenie prawa wspólnotowego w obszarze "środowisko" wiąże się z poniesieniem wydatków zarówno inwestycyjnych, jak i pozainwestycyjnych. Pierwsze związane są z budową oczyszczalni ścieków, systemów kanalizacyjnych, systemów zaopatrzenia w wodę, urządzeń do przeróbki i bezpiecznego składowania odpadów, jak również instalacji ograniczających emisje zanieczyszczeń w procesach przemysłowych oraz instalacji wytwarzających produkty o standardach spełniających wymagania określone w przepisach unijnych (np. paliwa płynne, energia cieplna i elektryczna, stosowanie rozpuszczalników organicznych).

Wydatki pozainwestycyjne związane są przede wszystkim ze wzmocnieniem instytucjonalnym organów administracji publicznej, szkoleniami, utworzeniem systemów informatycznych zbierania, przechowywania i przekazywania danych, przygotowaniem planów i programów oraz niezbędnych do ich opracowania analiz i ocen.

Wdrożenie nowych norm prawnych wymaga zwiększenia aparatu urzędniczego oraz zmiany wymagań co do umiejętności i wiedzy urzędników różnych szczebli administracji. Potrzebna jest także ścisła współpraca administracji terenowej, służb ochrony środowiska, zainteresowanych podmiotów gospodarczych i społeczeństwa. Dla przykładu, wdrażanie dyrektywy IPPC (Zintegrowane Zapobieganie i Ograniczenie Zanieczyszczeń) i pozostałych dyrektyw z zakresu ocen oddziaływania na środowisko powinno się opierać na szczegółowych analizach wielosektorowych i wielokryteryjnych.

Wstępne szacunki określają potrzeby inwestycyjne na realizację wszelkich programów dostosowawczych w ochronie środowiska na kwotę 36,3 mld euro w ciągu 15 lat. Najwyższe średnioroczne wydatki inwestycyjne - powyżej 3 mld euro - przewidywane są na lata 2003-2007, następnie zmniejszają się one do 810 mln euro w roku 2015. Łączna kwota wydatków pozainwestycyjnych sięga 477,5 mln euro.

Realizacja zobowiązań negocjacyjnych w obszarze "środowisko" będzie wymagać wzrostu nakładów inwestycyjnych w tym sektorze o 36% rocznie. Wśród głównych śródeł finansowania przyjętych zobowiązań wymienić należy środki własne przedsiębiorstw, fundusze pomocowe UE, samorządy terytorialne oraz fundusze ekologiczne.

Zasadna jest weryfikacja sporządzonej w 1999 r. tabeli przepływów finansowych, jak i samych kosztów dostosowania. Powinna ona uwzględniać aktualny stan wynegocjowanych warunków oraz wnioski z dotychczasowego funkcjonowania funduszy przedakcesyjnych, w tym strategię finansowania z funduszu SAPARD i fundusze dostępne po akcesji.

Szacunkowe określenie całości kosztów implementacji nie jest wystarczające, by określić skalę zagrożeń społecznych i prognozowanych problemów gospodarczych.

Niezależnie od wyboru opcji dostosowania - normy indywidualne, czy pozwalający na większą elastyczność krajowy plan redukcji emisji - poważnym problemem będzie sfinansowanie procesu implementacji dyrektyw regulujących zanieczyszczenia powietrza przez duże zakłady energetycznego spalania paliw, w tym elektrociepłownie.

Przewiduje się znaczący udział budżetów przedsiębiorstw (około 1,7 mld euro), w ponoszeniu kosztów inwestycyjnych wdrażania dyrektyw, także poprzez zaciąganie kredytów komercyjnych. Część zysku, jaką może przedsiębiorstwo przeznaczyć na postulowane inwestycje nie jest wysoka, a ponadto pojawia się bariera zdolności kredytowych. Dostosowania wpłyną zatem na wzrost cen oferowanych usług i produktów, a poważna część inwestycji będzie musiała być pokrywana ze środków publicznych, w tym z pomocy UE. Problemem też będzie konieczność utrzymania wielu zakładów, mimo trudności ich funkcjonowania, ze względu na ich użyteczność publiczną (elektrociepłownie, elektrownie itp.).

Oczekiwać należy również wpływu strategii wdrożenia wymogów ochrony środowiska na regionalne rynki pracy i zdolność do generowania nowych miejsc pracy w związku z przyjętą polityką ekologiczną.

Docelowo zmienione normy dostępu do środowiska będą miały istotny wpływ na poprawę jakości życia poprzez m.in. podniesienie poziomu zdrowotności społeczeństwa i wydłużenie średniej długości życia. Sprzyjać będą poprawie jakości biologicznej zasobów wykorzystywanych w rolnictwie, rybołówstwie i leśnictwie. Przyczynią się do powstania nowych rynków, jak np. rynek odzysku i recyklingu odpadów, a w związku z tym mogą sprzyjać lokalnemu zwiększaniu zatrudnienia w związku z koniecznością wykonywania nowych zadań połączonych z ochroną środowiska. Podniosą też poziom bezpieczeństwa ekologicznego kraju i przyczynią się do skuteczniejszej ochrony środowiska.

Ochrona konsumentów i zdrowia

W obszarze "Ochrona konsumentów i zdrowia" uzgodniono zagadnienia bezpieczeństwa zdrowotnego i ekonomicznego konsumentów, uproszczonego trybu dochodzenia roszczeń konsumenckich, bezpieczeństwa produktów, odpowiedzialności za produkt wadliwy oraz za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, a także informowania i reprezentowania konsumentów.

Polska w pełni podziela założenia, priorytety i cele polityki wspólnotowej w tym obszarze. Polska zaakceptowała acquis communautaire i nie domagała się okresów przejściowych lub derogacji. Większość wymogów uzgodniono w ustawodawstwie krajowym jeszcze przed 2000 rokiem. Ponadto strona polska zobowiązała się wdrożyć postanowienia dyrektyw dotyczących nakazów sądowych w sprawach ochrony konsumentów i niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych oraz związanych z tym gwarancji.

W wyniku już dokonanej implementacji do prawa polskiego wymogów prawa wspólnotowego poprawiło się bezpieczeństwo ekonomiczne konsumentów, zagwarantowane wprowadzonymi oraz znowelizowanymi przepisami takich aktów prawnych, jak ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, a także - o kredycie konsumenckim.

Nastąpiło rozszerzenie katalogu środków ochrony konsumentów przed nieuczciwą konkurencją. Wprowadzono instytucję zezwolenia na reklamę porównawczą pod warunkiem spełnienia przesłanek zgodności z prawem i dobrymi obyczajami, jak również dodatkowe sankcje za zawinione czyny nieuczciwej konkurencji.

W celu wzmocnienia ochrony konsumentów stworzone zostały podstawy prawne bezpieczeństwa produktu, zgodnie z którymi do obrotu mogą być wprowadzane tylko produkty nie stwarzające żadnego zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego. Wprowadzono system kontroli bezpieczeństwa produktów, a także zasady i tryb przeciwdziałania naruszeniom przez przedsiębiorców wymagań dotyczących bezpieczeństwa.

Wdrożenie wspólnotowych regulacji prawnych, niezbędne dla uzyskania członkostwa w UE, gwarantuje wprowadzenie w Polsce m.in. wysokich standardów bezpieczeństwa dóbr i usług, eliminację z rynku produktów niskiej jakości, ograniczenie liczby zachorowań spowodowanych przez wadliwe technologie, nieprawidłowe przechowywanie towarów, używanie nieodpowiednich jakościowo produktów i usług. Profesjonalnie przygotowane produkty, spełniające ostre wymogi, przyczynią się do istotnego zmniejszenia problemów zdrowotnych, co wpłynie w konsekwencji na zmniejszenie kosztów leczenia. Rozszerzenie katalogu praw konsumenta w tak wrażliwych dziedzinach, jak np. usługi turystyczne, czy umowy zawierane na odległość, wpłynie na podniesienie poczucia bezpieczeństwa ekonomicznego obywateli.

Wdrożenie regulacji wynikających z już uchwalonych ustaw, jak też kolejnych dyrektyw UE, związane jest ze zmianami w technologii produkcji, zaostrzeniem norm jakości, zakupem nowocześniejszych maszyn i wyposażenia zakładów, zaopatrzeniem w odpowiadające normom półprodukty itp. Będzie to zatem wymagało poniesienia nakładów. W dłuższym okresie powinny jednak przyczynić się do wzrostu atrakcyjności produktów i rozszerzenia ich sprzedaży.

Wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne

Obszar ten obejmuje kwestie dotyczące migracji, azylu, granic zewnętrznych, przestępczości zorganizowanej, korupcji oraz narkotyków i zwalczania terroryzmu, współpracy policji państw członkowskich, służb celnych oraz wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych i cywilnych.

Polska nie występowała o rozwiązania przejściowe w tym obszarze, deklarując akceptację i gotowość wdrożenia całości dorobku prawnego UE, wraz z dorobkiem prawnym Schengen.

Warunkiem zamknięcia negocjacji było potwierdzenie przez Polskę zobowiązań w zakresie ustawodawstwa UE dotyczącego prania brudnych pieniędzy, przyjęcia i wykonania nowego Krajowego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2002-2004, przyjęcia i implementacji przed datą uzyskania członkostwa przepisów wykonawczych do ustawy o cudzoziemcach (dotyczących środków przeciwko nielegalnej imigracji oraz nielegalnemu zatrudnieniu), przyjęcia i implementacji przed dniem akcesji niezbędnych zmian w Kodeksie karnym (dotyczących fałszerstw i korupcji oraz odpowiedzialności osób prawnych), zapewnienie pełnej dostępności środków finansowych przewidzianych na realizację Planu Działania Schengen oraz Strategii Zintegrowanego Zarządzania Granicą w roku 2002 i w latach następnych.

Ocena skutków społeczno-ekonomicznych w krótkim okresie zależy od kalendarza uzyskiwania pełnego uczestnictwa w obszarze Schengen. Decyzja o zniesieniu kontroli na granicy wewnętrznej zostanie podjęta przez Unię Europejską indywidualnie w stosunku do każdego nowego państwa.

Najważniejszy wpływ na tę decyzję będzie miało dostosowanie przepisów i służb granicznych do nowych wymagań i standardów wspólnotowych.

modernizacji infrastruktury w celu zapewnienia swobodnego przepływu towarów i osób;

zmiany zasad funkcjonowania i przekształcenia obecnych struktur służb granicznych i celnych (częściowa likwidacja tych struktur) oraz policyjnych funkcjonujących w pasie przygranicznym, w celu dostosowania ich do realizacji zadań związanych z kontrolowaniem legalności pobytu cudzoziemców na terytorium RP, współdziałaniem z policją i służbami granicznymi państwa sąsiedniego oraz prowadzeniem czynności operacyjno-rozpoznawczych.

Zmiana charakteru granicy wschodniej na zewnętrzną granicę Unii wymagać będzie:


modernizacji infrastruktury oraz reorganizacji i modernizacji technicznej służb granicznych sprawujących funkcje kontrolne - uzupełnienia infrastruktury i obsad etatowych, wypracowania nowego systemu odpraw, uszczelnienia granicy oraz wprowadzenia technicznych środków do jej ochrony, harmonizacji istniejących przepisów do wymagań UE i porozumienia z Schengen (uruchomienie Systemu Informacji Schengen);

uzupełnienia obsady etatowej do obsługi ruchu wizowego w Polskich placówkach dyplomatycznych i konsularnych na terenie Rosji, Białorusi i Ukrainy.

Na szczycie w Kopenhadze wynegocjowano na ten cel wsparcie Unii w wysokości 280 mln euro.

Polska zobowiązała się do dostosowania polityki wizowej do standardów UE, czego wynikiem jest m.in. decyzja o wprowadzeniu z dniem 1 lipca 2003 r. obowiązku wizowego w stosunku do obywateli Białorusi, Rosji i Ukrainy.

Spodziewane skutki społeczno-ekonomiczne oparcia zewnętrznej granicy UE na wschodniej granicy Polski to:


w wyniku zaostrzenia reżimu wizowego wobec obywateli krajów trzecich, wysoce prawdopodobne jest wprowadzenie przez te kraje analogicznego zaostrzenia wobec obywateli RP;

następstwa w obrotach handlowych ze Wschodem, w tym ograniczenie nie rejestrowanych obrotów w handlu przygranicznym stanowiącym śródło dochodów części miejscowej ludności, jak też zmniejszenie produkcji małych i średnich firm produkujących na zaopatrzenie bazarów;

wzrost częstotliwości prób przekraczania granicy na podstawie fałszywych dokumentów, a także zmiana charakteru nielegalnej migracji (z "tranzytowej" na "docelową").

Do skutków pozytywnych zaliczyć można ożywienie koniunktury społeczno-ekonomicznej w pasie województw wschodnich w wyniku realizacji inwestycji ukierunkowanych na rozbudowę infrastruktury, w celu ułatwienia wymiany osobowej i towarowej przez granicę wschodnią (finansowanych przez PHARE oraz z funduszy strukturalnych UE). Fakt ten może pozytywnie wpłynąć na rozwój regionów po obu stronach granicy. Ponadto niektóre programy UE finansują przedsięwzięcia po zewnętrznej stronie granicy UE, natomiast współpraca przygraniczna między krajami UE wspierana jest ze środków Inicjatywy Wspólnoty INTERREG.

Pozytywnym skutkiem postanowień w tym obszarze jest też bliska perspektywa swobodnego przekraczania granic z innymi państwami członkowskimi UE. Postanowienia dają gwarancję intensyfikacji działań służących polepszeniu funkcjonowania instytucji i służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i wymiar sprawiedliwości.

Wymierne korzyści wiążą się także ze współpracą pomiędzy administracjami sądowymi państw członkowskich (w sprawach cywilnych i karnych), służbami policyjnymi państw członkowskich, działającymi na rzecz bezpieczeństwa (wzrost bezpieczeństwa wynikający ze zwiększonego potencjału policji narodowych, dostęp do danych i analiz w ramach Europolu, itd.) oraz administracjami celnymi państw członkowskich (np. ograniczenie przemytu ludzi, narkotyków, broni, dóbr kultury, niebezpiecznych odpadów).


Unia celna

Głównym przedmiotem negocjacji w obszarze "Unia Celna" było osiągnięcie przez polskie służby celne pełnej gotowości do stosowania wspólnotowego prawodawstwa celnego w sposób nie mniej efektywny niż administracje celne obecnych krajów członkowskich. Poza współpracą i wzajemną pomocą w sprawach celnych, obszar ten obejmował także m.in. problematykę Nomenklatury Scalonej, stosowania kontyngentów i plafonów ustalanych w ramach zewnętrznych stosunków Unii, a także walkę z obrotem towarami podrabianymi, pirackimi itp.

Przyjęcie prawa wspólnotowego w tym obszarze było od początku traktowane jako perspektywicznie korzystne dla strony polskiej, przede wszystkim dzięki związanemu z nim zwiększeniu skuteczności działania służb celnych, przy czym podstawą wszystkich przedsięwzięć w tym obszarze jest likwidacja barier celnych w handlu między Polską a UE.

Już w Układzie Europejskim (Art. 91) strona wspólnotowa zobowiązała się m.in. do udzielenia Polsce pomocy technicznej w tych dziedzinach, przewidziano także wymianę informacji, organizowanie seminariów i inne kroki zmierzające do stopniowego zbliżania polskiego systemu celnego do systemu wspólnotowego.

Polska nie występowała w tym obszarze o żadne okresy przejściowe, a przepisy prawa polskiego po wejściu w życie Kodeksu celnego z 1997 r. były już w momencie otwarcia negocjacji w znacznej mierze zbieżne ze wspólnotowymi.

Fakt, że wschodnia granica Polski stanie się zewnętrzną granicą Unii Europejskiej, czyni niezbędnym efektywne wprowadzenie wszystkich unijnych regulacji celnych, a także zapewnienie skuteczności działania, która nie może być niższa niż na innych granicach UE. Dotyczy to nie tylko obrotu towarowego, ale także zwalczania nielegalnego handlu towarami podrobionymi i pirackimi. W rezultacie konieczne stało się opracowanie i wprowadzenie szeregu zmian w organizacji służby celnej, modernizacja i usprawnienie systemu łączności, komputeryzacja itp.

Do najważniejszych zmian w polskim systemie celnym należą:


zniesienie opłat manipulacyjnych niezgodnych z praktyką UE;

utworzenie laboratoriów umożliwiających specjalistyczne badania na użytek służby celnej;

dostosowanie ustawodawstwa dotyczącego restrykcji w obrocie niektórymi towarami, a także zwolnień celnych i procedur uproszczonych przy przesyłkach zbiorczych;

opracowanie Strategii Działania i Strategii Informatyzacji, dotyczących współpracy z odpowiednimi służbami i systemami UE;

przygotowanie do uruchomienia czterech systemów informatycznych związanych z funkcjonowaniem służb celnych, które powinny być uruchomione w ciągu 2003 r., a także dodanie funkcji WAP (dostępu z sieci komórkowych) do strony internetowej służb celnych;

wprowadzenie przepisów wykonawczych do ustawy o służbie celnej, opracowanie Kodeksu Etyki Celnej, prace nad systemem kontroli wewnętrznej, zwiększenie niektórych uprawnień służb celnych;

rozpoczęcie modernizacji urzędów celnych na granicy wschodniej i północnej.

Należy podkreślić, że zmiany wprowadzane w polskim systemie celnym w związku z przygotowaniami do akcesji przynoszą już dziś wymierne korzyści dla naszego kraju, a mianowicie:

skuteczniejsze zwalczanie przestępczości celnej;

lepszą ochronę obywateli przed zagrożeniami zdrowotnymi i społecznymi;

sprawniejszą ochronę dziedzictwa kulturowego;

likwidację barier biurokratycznych w wymianie handlowej towarów z zagranicą;

zapewnienie sprawnego i efektywnego poboru należności celnych i podatkowych.

Zmiany, które czekają polską służbę celną w najbliższych latach, to także bezpośrednie efekty przeniesienia dużej części ich działania na nową, zewnętrzną granicę UE. Wśród wielu zadań należy wymienić:

zmniejszenie zatrudnienia na granicy zachodniej i południowej związane z zaniechaniem kontroli na tych granicach oraz odpowiednie zwiększenie stanu zatrudnienia w placówkach na zewnętrznej granicy Unii;

konieczność rozbudowy obiektów zajmowanych przez administrację celną na granicach, które stają się zewnętrznymi granicami Unii i jednoczesnego zagospodarowania zbędnych obiektów na pozostałych granicach.

W efekcie tych zmian oczekiwać można ożywienia gospodarczego w przygranicznym regionie wschodnim związanego z inwestycjami w zakresie infrastruktury: obiektów służących do odpraw celnych, przejść granicznych, dróg dojazdowych, telekomunikacji itp., a także obsługi ruchu towarowego i turystycznego, w tym gastronomii i pokrewnych usług.

Stosunki zewnętrzne

Negocjacje w tym obszarze obejmowały:


stosunki handlowe UE z krajami trzecimi, które będą musiały być przyjęte także przez Polskę;

umowy gospodarcze UE i Polski zawarte z krajami trzecimi;

umowy o wzajemnym popieraniu i ochronie inwestycji zagranicznych zawarte przez Polskę z krajami trzecimi;

kontrolę obrotu towarami podwójnego zastosowania.

Polska zobowiązała się do całkowitego wdrożenia acquis w tym obszarze i nie występowała o żadne okresy przejściowe. Oznacza to dostosowanie Polski do zagranicznej polityki ekonomicznej UE, co będzie bezpośrednio dotyczyło zarówno umów wielostronnych (np. WTO, EOG, NAFTA), jak i bilateralnych.

Polska przyjęła zasadę koordynowania z Unią Europejską swych działań, także na forum OECD.W momencie uzyskania członkostwa w UE Polska automatycznie będzie stosować tzw. piramidę preferencji unijnych, co oznacza udzielenie szeregu udogodnień w dostępie do polskiego rynku krajom, z którymi UE zawarła odpowiednie umowy.

Polska rozpoczęła także negocjacje o przystąpienie do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), składającego się z państw piętnastki oraz Islandii, Liechtensteinu i Norwegii. Dodatkowo w ramach współpracy UE z EFTA Polska zliberalizuje kontakty gospodarcze ze Szwajcarią.

Wraz z akcesją do UE Polska zobowiązana będzie do respektowania Układów Europejskich, jakie Unia zawarła z wybranymi państwami. Gospodarcze zasady we wspomnianych Układach są podobne do tych, które obowiązują w Układzie Europejskim z Polską, czyli odnoszą się np. do redukcji stawek celnych, zwiększenia wzajemnego dostępu do rynku i poszerzenia go o kolejne swobody rynkowe.

Polska stanie się też stroną Układów w sprawie partnerstwa i współpracy (Partnership and Cooperation Agreements - PCA) zawartych pomiędzy UE a krajami WNP. Koncentrują się one w przeważającej mierze na liberalizacji handlu z klauzulą zawieszenia w przypadku stwierdzenia łamania praw człowieka lub zahamowania reform rynkowych. Dodatkowo Unia stosuje w stosunku do krajów WNP system GSP, co będzie oznaczać jednostronne otwarcie rynku polskiego na produkty pochodzące z tego kierunku.

Określone preferencje w dostępie do rynku unijnego, a więc w przyszłości i polskiego, mają na mocy Układów o Partnerstwie i Stabilizacji państwa bałkańskie (Albania, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Jugosławia i Macedonia). W ramach pomocy w ustanawianiu i wzmacnianiu demokracji i rządów prawa w tych krajach, UE zobowiązała się do udzielania im pomocy finansowej i technicznej - Polska po wejściu do UE będzie także musiała im takiej pomocy udzielać. Większość z wymienionych krajów korzysta w Unii z systemu GSP na produkty rolne (wyjątkami są Albania posiadająca GSP także na produkty przemysłowe i Jugosławia, której odebrano udogodnienia GSP).

Specjalne traktowanie w UE dotyczy także krajów Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP), z którymi podpisano Układ o Partnerstwie regulujący wymianę handlową na zasadach preferencyjnych dla tych państw. Układ określa również sposób wprowadzenia do 2008 r. Umów o Partnerstwie Gospodarczym, działających na zasadach wzajemności w udzielaniu dostępu do rynku.

UE intensywnie współpracuje z państwami basenu Morza śródziemnego zarówno w dziedzinie gospodarczej, jak kulturalno-społecznej, na podstawie tzw. Euro-Mediterranean Partnership. W ramach tych więzi planowane jest do końca roku 2010 podpisanie umów o wolnym handlu z wszystkimi krajami regionu. Do końca 2002 r. umowy takie zawarto z Tunezją, Izraelem, Marokiem, Jordanią, Egiptem, Algierią, Libanem i Autonomią Palestyńską.

UE ma już podpisane umowy liberalizujące handel z RPA, Meksykiem i Chile. Nadal trwają rozmowy na ten temat z krajami Mercosur.

Przystępując do UE Polska wejdzie także do unii celnej, którą tworzą państwa UE oraz Turcja, Andora i San Marino.

Polska będzie musiała przystosować swój system preferencji GSP do systemu obowiązującego w UE, który obejmuje prawie 7000 produktów i dotyczy prawie 180 krajów.

Wypełnienie zobowiązań unijnych będzie się wiązało z wypowiedzeniem (w większości) lub renegocjowaniem znacznej liczby umów międzynarodowych, które podpisała Polska (łączna ich liczba sięga ok. 190). Szczególnie ważne będzie renegocjowanie Traktatu o stosunkach handlowych i gospodarczych z USA, a także umowy z Japonią. Prawdopodobnie Polska utraci uprawnienia do korzystania w USA z GSP.

Wchodząc do Unii Europejskiej Polska przejmie unijne mechanizmy obronne o charakterze antydumpingowym i antysubwencyjnym. Oznacza to zwiększenie ochrony polskich producentów (UE znana jest z efektywnego i sprawnego wykorzystywania dostępnych środków w tym zakresie).

Przystępując do Unii Europejskiej Polska zyska na znaczeniu na arenie międzynarodowej; będąc członkiem jednego z najsilniejszych gospodarczo ośrodków świata, wzmocni swą pozycję wobec krajów spoza Unii.

Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa (WPZiB)

Negocjacje w tym obszarze obejmowały kwestie przyjęcia ustawodawstwa zgodnego z unijnymi aktami prawnymi przyjętymi w oparciu o Tytuł V Traktatu o Unii Europejskiej ("Postanowienia dotyczące Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa"), dostosowania się do konkluzji Rady Europejskiej i Rady Unii Europejskiej w zakresie II filaru (tj. WPZiB), współpracy z krajami trzecimi i organizacjami międzyrządowymi, ochrony dyplomatycznej i konsularnej, stosunków z krajami trzecimi, sankcji i innych środków negatywnych UE.

W obszarze WPZiB Polska nie występowała o żadne okresy przejściowe i zobowiązała się do wdrożenia całości dorobku prawnego związanego z tym obszarem.Przyjęcie i wdrożenie dorobku prawnego UE w zakresie Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa będzie miało ważne znaczenie dla umocnienia pozycji Polski w Europie i świecie. Pewne koszty finansowe i rzeczowe zostaną poniesione w związku z udziałem Polski w unijnych siłach szybkiego reagowania.

Polska polityka zagraniczna jest obecnie zbieżna z celami WPZiB. Celem polskiej polityki zagranicznej jest bezpieczeństwo, stabilność i dobrosąsiedzkie stosunki w Europie. Czyni to z nas pożądanego dla UE partnera. Potwierdzeniem tego jest nasze członkostwo w NATO, aktywna postawa i współpraca z UE na forum organizacji międzynarodowych oraz uczestnictwo w działaniach mających na celu zachowanie stabilności w regionie i na świecie.

Polska od początku dialogu politycznego z UE (tj. od 1994 r.) przyłączała się do większości ogłaszanych przez Unię wspólnych stanowisk, działań, demarches oraz deklaracji. Ustawodawstwo polskie normujące zagadnienia WPZiB, już w okresie przednegocjacyjnym było zgodne w większości przypadków z ustawodawstwem unijnym w tym zakresie, które odpowiada powszechnie uznanym normom funkcjonowania społeczności międzynarodowej.

W ramach II filaru tworzona jest Wspólna Europejska Polityka Bezpieczeństwa i Obrony (WEPBiO). W Traktacie z Nicei zaznaczono, że WEPBiO ogranicza się do działań antykryzysowych, jednak nie wykluczono dalszego rozwoju współpracy obronnej. Przewidywane zaangażowanie wojskowe państw Unii zdefiniowano w tzw. Europejskim Celu Operacyjnym (European Headline Goal). Stanowi on podstawę do stworzenia w 2003 r. unijnych sił szybkiego reagowania. Planowane jest powołanie do operacji antykryzysowych sił liczących do 60.000 żołnierzy. Polska zadeklarowała gotowość uczestnictwa w tych siłach i zgłosiła udział ok. 1500 polskich żołnierzy. Od 1 stycznia br. Polska bierze udział w pierwszej autonomicznej operacji antykryzysowej UE - Misji Policyjnej UE w Bośni i Hercegowinie. Trwają obecnie przygotowania do przejęcia w marcu 2003 r. przez siły wojskowe UE operacji antykryzysowej w Macedonii.

Wyzwaniem w ramach II filaru wymagającymi aktywnych działań ze strony Polski jest: włączenie się do wspólnej polityki UE w zakresie zbrojeń oraz udział w europejskim rynku zbrojeniowym. Zadaniom tym powinny zostać podporządkowane nie tylko działania w ramach „Strategii dla przemysłowego potencjału obronnego na lata 2003-2008", ale przede wszystkim polityka offsetowa prowadzona w ramach przetargów, np.: na kołowy transporter opancerzony, samolot transportowy, itp. Kapitał offsetowy (finansowy, technologiczny i materialny) powinien przynieść Polsce wymierne korzyści ekonomiczne i społeczne (miejsca pracy).

Już po podpisanie Traktatu akcesyjnego postawione zostaną przed Polską nowe zadania. Polska uzyska status „aktywnego obserwatora", polegający na uczestniczeniu w pracach grup i komitetów roboczych Rady UE, bez prawa udziału w procesie decyzyjnym. Status ten jeszcze przed formalnym przystąpieniem do UE pozwoli Polsce prezentować swoje stanowisko i dzięki temu wpływać, jeszcze przed uzyskaniem członkostwa w Unii, na rozwój WPZiB.

Aktywny udział Polski w II filarze UE przyniesie wymierne korzyści polegające na wzmocnieniu naszej pozycji jako wiarygodnego uczestnika mechanizmów umacniania bezpieczeństwa i stabilności w Europie i na świecie.

Kontrola finansowa

Negocjacje w tym obszarze objęły problematykę związaną z ochroną interesu finansowego Wspólnot oraz zagadnienia systemu kontroli finansowej sprawowanej przez państwa członkowskie w odniesieniu do środków własnych oraz środków z budżetu wspólnotowego wydatkowanych w kraju. Polska nie występowała o żadne okresy przejściowe czy derogacje w tym obszarze, zobowiązując się do wdrożenia całości dorobku prawnego Wspólnot od dnia uzyskania członkostwa w UE.

Polska zobowiązała się do zintegrowania krajowych procedur budżetowych, kontroli finansowej oraz procedur kontrolnych z procedurami UE. Przestępstwa naruszające interes finansowy Wspólnot podlegać będą identycznym procedurom, jakie są obecnie stosowane w Polsce do walki z oszustwami godzącymi w interesy finansowe kraju.

Rząd zadeklarował wypełnienie wszystkich wymogów UE w zakresie kontroli tzw. środków własnych Wspólnot oraz środków wspólnotowych wydatkowanych w Polsce. Działaniami tymi objęta jest m.in. sfera technicznego przygotowania służb kontrolnych do kontroli wydawania środków wspólnotowych. Zasady zarządzania finansowego i kontroli wydatków z funduszy strukturalnych określone zostały w Narodowym Planie Rozwoju na lata 2004-2006.

Przyjęcie przez Polskę prawodawstwa wspólnotowego w zakresie kontroli finansowej wpłynie na poprawę skuteczności oraz przejrzystości funkcjonowania administracji publicznej, zagwarantuje lepsze wykorzystanie publicznych środków finansowych, w tym funduszy napływających do Polski z budżetu UE.

Wdrożenie i właściwe funkcjonowanie systemu kontroli finansowej zgodnego z prawodawstwem wspólnotowym warunkuje pełne skorzystanie z pomocy finansowej UE w ramach funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności oraz uczestniczenie we Wspólnej Polityce Rolnej i innych działaniach finansowanych z budżetu Wspólnot. Należy przy tym podkreślić, iż w przypadku stwierdzenia niewłaściwego wydatkowania środków unijnych beneficjent może być zobowiązany do zwrotu otrzymanych środków do budżetu UE.

Przyjęcie przez Polskę prawodawstwa wspólnotowego w obszarze "Kontrola finansowa" przyczyni się ponadto do wzmocnienia dyscypliny finansów publicznych w Polsce oraz skuteczniejszego przeciwdziałania i ścigania przestępstw przeciwko interesom finansowym kraju i Wspólnot. Wpłynie na to m.in. współpraca państw członkowskich UE w zakresie przeciwdziałania oszustwom przeciw interesom finansowym Wspólnot, surowsze zasady kontroli środków bezzwrotnych pochodzących z UE (kontrola ex ante), dopuszczenie innych - poza krajowymi - służb uprawnionych do kontroli wydatków ze środków pomocy bezzwrotnej z UE i dochodów budżetu państwa. W efekcie wzrośnie wiarygodność Polski na międzynarodowym rynku finansowym, co m.in. pozwoli na łatwiejszy dostęp polskich podmiotów do kredytów z międzynarodowych instytucji finansowych.

Stosowanie procedur wspólnotowych w omawianym obszarze będzie wymagało umożliwienia kontrolerom Komisji Europejskiej dostępu do informacji nt. funkcjonowania polskiego systemu finansowego i gospodarczego. Wszystkie podmioty gospodarcze i podmioty dysponujące środkami pochodzącym z bezzwrotnej pomocy UE, w tym władze samorządowe, będą zobowiązane do umożliwienia dostępu do informacji finansowych. Dostęp ten będzie ograniczony przedmiotowo, podmiotowo i proceduralnie, może jednak w początkowym okresie powodować pewną niechęć i obawy podmiotów gospodarczych i finansowych przed udzielaniem tego typu informacji.

Finanse i budżet

Obszar ten dotyczy zasad i rozmiarów udziału Polski w tworzeniu i wykorzystywaniu wspólnego budżetu Unii Europejskiej.

Strona unijna przyjęła założenie, iż wydatki UE na rozszerzenie muszą mieścić się w ramach limitów na lata 2004-2006, uzgodnionych przez Radę Europejską w Berlinie w 1999 r. (tzw. Agenda 2000)

Ostateczne wyniki negocjacji w obszarze "Finanse i budżet" są następujące:


środki na zobowiązania zarezerwowane w budżecie UE dla Polski w latach 2004-2006 mogą sięgnąć ok. 19,3 mld euro, natomiast szacunkowe wypłaty dla Polski w tym okresie mogą sięgać ok. 13,5 mld euro;

Polska będzie wnosić pełną składkę do budżetu ogólnego UE od pierwszego roku członkostwa, jednocześnie w latach 2004-2006 W związku z przesunięciem terminu rozszerzenia na 1 maja 2004 r., składka Polski do budżetu ogólnego UE w roku 2004 zostanie obniżona o ok. 800 mln euro i wyniesie blisko 1,6 mld euro. W kolejnych dwóch latach Polska zapłaci składkę w pełnej wysokości, czyli na poziomie ok. 2,5 mld euro;

Polska będzie również odprowadzać składki do instytucji usytuowanych poza budżetem ogólnym UE (rozdział negocjacyjny Inne).

W traktacie akcesyjnym zostały zagwarantowane dla Polski dodatkowe środki finansowe w pierwszych latach członkostwa w ramach dwóch instrumentów finansowych. Po pierwsze - Polska otrzyma 280 milionów euro w latach 2004-2006 na dostosowanie do unijnych reguł kontroli granic zewnętrznych (tj. granicy wschodniej) oraz dostosowanie polskich lotnisk międzynarodowych do przepisów Schengen.

Po drugie - Polska otrzymała dodatkowe środki, które mają służyć w pierwszych latach członkostwa zachowaniu płynności budżetu krajowego wobec różnic czasowych w przepływach finansowych między Polską a Unią Europejską jest to ok. 443 mln euro, 1 mld euro (550 mln w 2005 r. i 450 mln w 2006 r.), który został przesunięty ze środków na zobowiązania przewidzianych dla Polski w latach 2004-2006 na fundusze strukturalne. Zagwarantowano jednocześnie, że przesunięcie środków nie spowoduje redukcji podstawy do obliczania funduszy strukturalnych dla Polski na lata 2007-2013.

Polska, podobnie jak pozostałe nowe państwa członkowskie, będzie zobowiązana do współfinansowania rabatu brytyjskiego, zgodnie z regulacjami UE w zakresie systemu środków własnych.

W innych obszarach negocjacyjnych mających poważne implikacje finansowe dla Polski (tj. Rolnictwo, Polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych) przyjęto m.in. następujące uzgodnienia:

Rolnictwo - przewidziano stopniowe dochodzenie przez Polskę do pełnej wysokości należnych jej dopłat bezpośrednich dla rolników.

Polska uzyska z budżetu unijnego dopłaty bezpośrednie w wysokości 25% pełnego, należnego jej poziomu w 2004 r., 30% w 2005 r., 35% w 2006 r., 40% w 2007 roku. W kolejnych latach będą one wzrastały o 10 punktów procentowych rocznie. Jednocześnie będzie mogła uzupełnić dopłaty bezpośrednie refundowane z budżetu unijnego odpowiednio do wysokości 55% w 2004 r., 60% w 2005 r., 65% w 2006 r. i w kolejnych latach o 30 pkt proc. rocznie powyżej właściwych dopłat z kasy UE. Łączny poziom dopłat z budżetu unijnego i narodowego nie może jednak przekroczyć 100% faktycznie należnych Polsce sum.

Łączna wysokość dopłat bezpośrednich w następnych latach okresu przejściowego przedstawiałaby się w następujący sposób: 40%+30% w 2007 r., 50%+30% w 2008 r., 60%+30% w 2009 r., 70%+30% w 2010 r., 80%+20% w 2011 r. i 90%+10% w 2012 roku. Jeżeli Polska będzie w stanie uzupełniać dopłaty bezpośrednie w pełnym dopuszczalnym wymiarze z budżetu państwa, rolnicy polscy otrzymają maksymalny poziom dopłat w 2010 r., czyli o trzy lata wcześniej niż zakładany okres przejściowy.

Polska wynegocjowała, że będzie mogła użyć do uzupełnienia dopłat bezpośrednich do 20% funduszy na rozwój wsi i obszarów wiejskich, przydzielonych jej na rok 2004, 2005 i 2006 (lub odpowiednio 25% w 2004 r., 20% w 2005 r. i 15% w 2006 roku).

Po wejściu Polski do UE z unijnego budżetu do polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich może więc trafić w latach 2004-2006 łącznie ok. 7,408 mld euro (średnio ok. 2 mld 469 mln euro rocznie) -wg obliczeń Fundacji Programów Pomocy dla Rolnictwa (FAPA).

Polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych - Polska w latach 2004-2006 uzyska na działania strukturalne łącznie 11,4 mld euro (środki na zobowiązania), z czego w ramach funduszy strukturalnych 7,6 mld euro, a w ramach Funduszu Spójności 3,7 mld euro. Ze względu na obowiązujące w UE procedury płatności, środki te będą wydatkowane do roku 2009, a w przypadku Funduszu Spójności nawet do roku 2010.

Polska uzyskała zaliczkę z tytułu funduszy strukturalnych zwiększoną do 16% całości środków na fundusze strukturalne w latach 2004-2006, wypłaconą w dwóch ratach: 10% w 2004 r. i 6% w 2005 r. Płatność pierwszej części zaliczki ma nastąpić w jak najkrótszym terminie po uzyskaniu przez Polskę członkostwa w UE. Obecne państwa członkowskie otrzymują, po uzgodnieniu dokumentów programowych, zaliczkę w wysokości 7% środków na zobowiązania z okresu programowego.

Priorytetem w negocjacjach było uzyskanie przez Polskę pozycji beneficjanta netto od pierwszego roku członkostwa, uwzględniając, że Polska znajduje się na niższym poziomie rozwoju gospodarczego, aniżeli obecne kraje członkowskie Unii Europejskiej oraz ponosi wysokie koszty związane z restrukturyzacją poszczególnych sektorów gospodarki. W rezultacie, warunki finansowe wynegocjowane przez Polskę stwarzają podstawę do uzyskania dodatniej pozycji budżetowej netto wobec UE w trzech pierwszych latach członkostwa. Oznacza to, że Polska może otrzymywać więcej środków finansowych z budżetu UE niż do niego wpłaci. W pierwszym roku członkostwa Polska może otrzymać netto (po uwzględnieniu składki do budżetu ogólnego UE) ok. 1,4 mld euro, a w kolejnych dwóch latach odpowiednio ok. 2,6 mld euro i 3 mld euro.

Istotne znaczenie ma tutaj wynegocjowanie środków na poprawę płynności polskiego budżetu w postaci rekompensaty budżetowej oraz dodatkowych środków na ochronę granicy wschodniej. Rezultaty znacznie korzystniejsze w stosunku do wcześniej przewidywanych uzyskano również w kwestiach rolnych i rozwoju wsi. Dotyczy to zwłaszcza zwiększenia dopłat bezpośrednich dla rolników do średnio 60% w pierwszych trzech latach członkostwa Polski w UE. Należy bowiem pamiętać, że w Agendzie 2000 (perspektywa finansowa UE na lata 2000-2006) nie przewidziano w ogóle dopłat bezpośrednich dla rolników z nowych państw członkowskich.

Realizacja wynegocjowanego scenariusza finansowego będzie jednak uzależniona od zdolności Polski do absorpcji unijnych funduszy strukturalnych i spójności.

Warunkiem pozyskania środków z funduszy unijnych jest przyjęcie programu ukierunkowującego wykorzystanie środków w skali kraju oraz programów na niższych, samorządowych szczeblach administracji krajowej. W perspektywie przyszłego członkostwa Polski w UE, podstawę planowania działań strukturalnych, jak i zintegrowanych wieloletnich programów operacyjnych o charakterze horyzontalnym i regionalnym stanowi Narodowy Plan Rozwoju (NPR) na lata 2004-2006.

Wykorzystanie kwot w ramach funduszy strukturalnych i spójności wymagać będzie współfinansowania z budżetu państwa i samorządów oraz wysokiej zdolności administracyjnej. Wymagane publiczne środki krajowe na współfinansowanie działań strukturalnych w latach 2004-2006 szacowane są na ok. 3,5 mld euro. Dodatkowo ok. 1,8 mld euro wyniosą środki pochodzące od podmiotów prywatnych (wg NPR).

W pierwszym roku członkostwa w UE wymagane będzie również zagwarantowanie w budżecie państwa środków na sfinansowanie dopłat bezpośrednich dla rolników, które zostaną zwrócone z budżetu UE w roku następnym. Ponadto dodatkowe środki będą potrzebne w celu ewentualnego uzupełniania wysokości dopłat bezpośrednich do maksymalnego wynegocjowanego poziomu (w latach 2004-2006 będzie to odpowiednio ok. 467 mln euro, 519 mln euro i 587 mln euro - wg FAPA).

Węzłowe znaczenie należałoby przypisać przygotowaniu mechanizmów montażu finansowego środków z budżetu państwa, budżetu samorządów i w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego. Wzorce takich mechanizmów (organizacyjno-prawnych) powinny być zróżnicowane w zależności od charakteru i skali podmiotowej przedsięwzięć oraz ich rangi w unijnej i polskiej polityce spójności społeczno-ekonomicznej i innych uwarunkowań.

Poważnym problemem, utrudniającym możliwości współfinansowania przedsięwzięć strukturalnych przez budżet państwa, jest rosnąca kwota obsługi długu zagranicznego. W latach 2004­2005 obsługa zadłużenia ma wzrosnąć do 3,7­3,9 mld USD rocznie, a w roku 2006 do 4,3 mld USD.

Po stronie dochodów budżetowych Polski mogą też pojawić się trudności ze sfinansowaniem luki, jaka powstanie po przekazaniu do budżetu unijnego 75% wpływów z ceł i części dochodów z VAT. Równocześnie wysokość składki do budżetu UE jest liczona od należnych, a nie faktycznie uzyskanych przez budżet dochodów z ceł i podatku VAT.

Korzystanie z pomocy unijnej warunkowane będzie nie tylko jakością programowania celów i kosztów ich realizacji oraz umiejętnością zarządzania środkami pomocowymi. Istotne jest też uruchomienie systemu zarządzania, monitoringu i kontroli przepływu środków finansowych z UE.

Należy liczyć się z tym, że pierwsze transfery finansowe z Unii do Polski - już jako członka UE - mogą pojawić się z pewnym opóśnieniem. Dotyczy to opóśnień w wypłatach z UE na dopłaty bezpośrednie dla rolników, jak i transferów strukturalnych napływających zwykle po kilku lub nawet kilkunastu miesiącach ze względu na złożone procedury zatwierdzania wniosków i refinansowania zatwierdzonych wcześniej programów.

Uwzględniając powyższe - płynność budżetu krajowego, pomimo przyznanych rekompensat, w skrajnym przypadku może zostać zagrożona, zwłaszcza w pierwszych dwóch latach członkostwa. Wynikać to będzie zwłaszcza z konieczności wnoszenia składki członkowskiej do budżetu unijnego oraz dodatkowych składek do instytucji i agencji unijnych, współfinansowania inwestycji realizowanych w ramach funduszy strukturalnych UE oraz wypłacenia w 2004 r. dopłat bezpośrednich dla rolników. Budżet państwa będzie też ponosił znaczną część nakładów związanych ze zobowiązaniami negocjacyjnymi (m.in. rozbudowa infrastruktury transportowej, ochrona środowiska i inne). Jednocześnie budżet krajowy utraci znaczną część wpływów z ceł oraz część wpływów z VAT, stanowiących element składki do budżetu ogólnego UE. W tym samym czasie absorpcja przez Polskę środków z funduszy strukturalnych i Spójności będzie jeszcze ograniczona, a należne środki mogą napływać z opóśnieniem. Oznacza to, że wyasygnowanie wymaganych kwot z budżetu krajowego może prowadzić do ograniczania innych wydatków budżetowych lub zwiększania deficytu budżetowego.

Wobec trwających obecnie w UE prac nad koncepcjami pomocy strukturalnej (z uwzględnieniem nowych członków), a także dalszych reform Wspólnej Polityki Rolnej, skala i zasady unijnego wsparcia w przyszłości (tj. po 2006 roku) mogą się zmienić. Wpływ na decyzje w tych sprawach będą już mieli przedstawiciele Polski w organach Unii.

Instytucje

W negocjacjach ustalono kwestie uczestnictwa Polski w funkcjonowaniu instytucji wspólnotowych. W tym obszarze na osiągnięcie korzystnych rezultatów wpłynął przede wszystkim kształt postanowień Traktatu z Nicei. Polska będzie miała zagwarantowane formalne możliwości pełnego i równoprawnego współdecydowania we wszystkich dziedzinach objętych aktywnością Unii Europejskiej.

Po rozszerzeniu Polska będzie reprezentowana w Parlamencie Europejskim (54 spośród 732 miejsc, po akcesji Bułgarii i Rumunii - 50 miejsc), w Radzie (do 1 listopada 2004 r. 8 głosów ze 124, póśniej 27 z 312), w Komitecie Ekonomiczno-Społecznym i Komitecie Regionów (po 21 miejsc) oraz innych instytucjach unijnych. Jeden członek Komisji Europejskiej i Trybunału Obrachunkowego będzie obywatelem polskim. W Trybunale Sprawiedliwości Polska będzie nominować jednego sędziego (w Sądzie Pierwszej Instancji - co najmniej jednego). W przypadku Europejskiego Banku Centralnego Prezes NBP będzie wchodził w skład Rady Ogólnej Banku, a po przystąpieniu Polski do Unii Gospodarczej i Walutowej, będzie także członkiem Rady Zarządzającej EBC. Polska będzie też reprezentowana w Europejskim Banku Inwestycyjnym.

Od momentu podpisania Traktatu Akcesyjnego do dnia uzyskania członkostwa Polska uzyska status "aktywnego obserwatora" - przedstawiciele RP będą mogli uczestniczyć bez prawa głosu w posiedzeniach Rady, Komitetu Stałych Przedstawicieli oraz w grupach roboczych Rady i Komisji Europejskiej, a także innych organach Unii.

O zdolności Polski do wykorzystania formalnych uprawnień do współdecydowania o politykach wspólnotowych zadecyduje w dużej mierze sprawność koordynowania działań administracji publicznej i służb dyplomatycznych, umiejętność wypracowywania wspólnych stanowisk na poziomie krajowym oraz zdolność budowania koalicji z innymi państwami członkowskimi. Ważną rolę odegra także odpowiednie przygotowanie urzędników na różnych szczeblach.

Architektura instytucjonalna Unii oraz sposób funkcjonowania poszczególnych instytucji będą w najbliższych latach ulegały zmianom. W przypadku gdy zwycięży koncepcja polegająca na wzmacnianiu elementu integracyjnego kosztem elementu międzyrządowego UE, możliwość obrony interesów krajowych na różnych forach decyzyjnych może być ograniczona. Ostatnio Komisja Europejska zaproponowała np. :


zniesienie zasady jednomyślności w podejmowaniu decyzji przez Radę;

wyłączenie krajów nie będących w strefie euro z części decyzji podejmowanych dotychczas przez Komitet Ecofin (stworzenie odrębnego komitetu "Ecofin strefy euro");

dalsze wzmacnianie pozycji Przewodniczącego Komisji względem Komisarzy.

Część proponowanych zmian jest korzystna dla Polski, jak np. propozycja wzmacniania w głosowaniach pozycji większych państw kosztem państw mniejszych (np. proponowana przez Komisję zasada podwójnej zwykłej większości, reforma prawa głosu w Radzie Europejskiego Banku Centralnego). Ostateczne decyzje mają być podjęte przy finalizowaniu Konferencji Międzyrządowej w 2004 r., którą przygotowuje Konwent Europejski z udziałem 3 przedstawicieli Polski.

Negatywne skutki społeczno-ekonomiczne mogą wiązać się z wykorzystywaniem przez obecne państwa członkowskie jednostronnych klauzul ochronnych. Ich intencją jest ochrona przed problemami wynikającymi ze skali rozszerzenia i motywowanie dalszych dostosowań w nowych państwach członkowskich do funkcjonowania na Jednolitym Rynku (klauzule te są omawiane w obszarze "Inne").

Ponadto należy podkreślić, że po uzyskaniu przez Polskę członkostwa w UE język polski stanie się jednym z języków oficjalnych Unii.

Inne

W obszarze negocjacyjnym "Inne" uzgodnione zostały kwestie mające charakter: uściślenia w odniesieniu do innych obszarów negocjacyjnych, zapisów dotyczących funkcjonowania w Unii w okresie między podpisaniem Traktatu Akcesyjnego a datą akcesji.

Określono zasady udziału Polski w poszczególnych instytucjach unijnych. Polska, będąc członkiem UE, uzyska dostęp do środków finansowych pozostających w ich dyspozycji oraz skorzysta z mechanizmów współpracy w ramach tych instytucji. Jednocześnie będzie zobowiązana do wnoszenia opłat z tytułu:

udziału w kapitale Europejskiego Banku Centralnego - płatność w wysokości ok. 13,2 - 14,3 mln euro (w grudniu każdego roku);

członkostwa w Europejskim Banku Inwestycyjnym - płatność w wysokości 637 mln euro, w 6 półrocznych ratach po 106,17 mln euro (w czerwcu i grudniu tj. 212,34 mln euro rocznie);

przystąpienia do Europejskiego Funduszu Rozwoju oraz do Układu o Partnerstwie między UE i krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) - płatność w wysokości ok. 34 mln euro;

przystąpienia do Funduszu Badawczego Węgla i Stali - płatność, której wysokość zostanie ustalona i będzie wniesiona w czterech ratach począwszy od 2006 r. (2006 - 15%, 2007 - 20%, 2008 - 30%, 2009 - 35%).

Polska zaakceptowała stanowisko UE w odniesieniu do ogólnej gospodarczej klauzuli ochronnej, klauzul ochronnych w zakresie rynku wewnętrznego oraz wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Uruchomienie klauzul może zaistnieć jedynie w związku z pojawieniem się poważnych trudności, które mogłyby trwale utrzymywać się w danym sektorze gospodarki lub doprowadzić do pogorszenia się sytuacji gospodarczej w danym regionie (np. zakłócenia na rynku na skutek nagłego i znaczącego wzrostu importu), a także - w przypadku rażącego i długotrwałego niewywiązywania się państwa członkowskiego ze zobowiązań. Z powyższych klauzul będą mogły także skorzystać nowe państwa członkowskie. Klauzula ogólna obejmuje też część spraw dotyczących specyficznych problemów handlu rolnego. Rozwiązanie w tym zakresie przyjęte zostało z inicjatywy Polski i ma zapobiec ewentualnemu zagrożeniu interesów kraju w jednym z bardziej wrażliwych obszarów gospodarki.

Decyzje o wprowadzeniu klauzuli ochronnej mogą być podejmowane w okresie 3 lat od momentu wejścia w życie Traktatu Akcesyjnego.

Zabezpieczenie przed w/wym. zagrożeniami przez wprowadzenie klauzul może zwiększyć poparcie dla rozszerzenia wśród społeczeństw państw członkowskich. Z drugiej jednak strony, przyjęte klauzule mogą mieć wpływ na faktyczną jakość członkostwa Polski w UE, a także być formą nacisku obecnych państw członkowskich na nowych członków.

Polska zaakceptowała warunki dotyczące wdrażania funduszy przedakcesyjnych i zarządzania nimi w nowych państwach członkowskich, szczególnie dotyczące zasad i organów odpowiedzialnych za ich wdrażanie i zarządzanie. Nastąpi zmiana śródła finansowania projektów z programu SAPARD na Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej, co stwarza warunki m.in. do pełnego wydatkowania kwot przewidzianych w budżetach rocznych 2000 - 2003. Alokacje ISPA na lata 2004­2006 będą pochodziły z części budżetu przeznaczonego dla Funduszu Spójności. Stopniowo nastąpi przekazywanie odpowiedzialności w zakresie zarządzania pomocą przedakcesyjną do unijnego rozszerzonego systemu zdecentralizowanego wdrażania (EDIS). Ustalenia w tym zakresie przygotują polskie instytucje do działania w ramach Funduszy Strukturalnych i Spójności.

Wsparcie rozwoju instytucjonalnego oraz wzmocnienie zdolności administracji prowadzone obecnie w ramach programu PHARE będzie kontynuowane w nowych państwach członkowskich do 2006 roku. Służy temu przejściowy instrument wspierania rozwoju instytucji. Uruchomienie funduszy na te cele będzie uwarunkowane wprowadzeniem rozszerzonego systemu zdecentralizowanego wdrażania (EDIS) przez państwa przystępujące.

W zakresie rozwiązań okresu przejściowego między podpisaniem Traktatu Akcesyjnego a formalnym członkostwem w UE, Polska zaakceptowała procedurę informowania i konsultacji dotyczą przyjmowania niektórych decyzji i innych środków, które będą podejmowane w okresie poprzedzającym akcesję. Ma to istotne znaczenie dla pełnego funkcjonowania Polski w strukturach UE od pierwszego dnia członkostwa oraz jej wpływu na podejmowanie decyzji w UE do czasu akcesji. Dotyczy to m.in. konsultacji w sprawie zawierania przez Polskę umów międzynarodowych.

 

 

Szybkie menu:



Strona główna. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ostatnia aktualizacja: 2004.01.02
© 2004 www.infounia.prv.pl Strona poświęcona Unii Europejskiej.
*Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości ekranu 1024 na 768 pikseli.